Programma Jaarsymposium “Het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”

Datum:               Vrijdag 11 juni 2021
Tijd:                     14:00 – 16:30 uur (via Zoom)
Inschrijven:        info@nvbe.nl (onder vermelding van jaarsymposium 2021)
Kosten:               Gratis voor NVBe-leden, 10 euro als u (nog) geen lid bent
Lid worden?      Klik hier voor meer informatie

PROGRAMMA

14:00 – 14:05    Welkom en opening door André Krom, voorzitter NVBe

14:05 – 14:10    Om in de sfeer te komen
Trio Malnoia thematiseert kunstmatige intelligentie en robotica met behulp van jazz muziek en korte SF-achtige verhalen

14:10 – 14:45    Presentatie Preadvies 2021 “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”, door Katleen Gabriels, universitair docent techniekfilosofie en -ethiek; opleidingsdirecteur bacheloropleiding Digital Society (Universiteit Maastricht)

14:45 – 15:05    Co-referaat Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, met als focusethiek van nieuwe medische technologie (Radboudumc, Nijmegen) (titel n.t.b.)

15:05 – 15:20    Bekendmaking winnaar NVBe Jaarprijs 2021 door Inez de Beaufort, emeritus hoogleraar medische ethiek, juryvoorzitter.
Dit jaar gaat de prijs naar de beste ethiekpublicatie over onze omgang met de coronapandemie.

15:20 – 15:30    Pauze
Intermezzo met muziek van Trio Manoia

15:30 – 16:00    Break-out rooms a.d.h.v. stemming over stellingen en thema’s

16:00 – 16:25    Panelgesprek: ethiek & beleid
Frans Brom, Directeur/secretaris Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Linda Kool, Themacoördinator Digitale Samenleving, Rathenau Instituut
Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, Radboudumc
Katleen Gabriels, UD techniekfilosofie en -ethiek, Universiteit Maastricht, auteur NVBe Preadvies 2021

16:25 – 16:30    Dankwoord en afsluiting door André Krom

Oproep voor Podium: ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een toenemende rol in ons dagelijks leven. Zoekmachines, chatbots en digitale assistenten worden bijvoorbeeld alle aangestuurd door AI-technieken. Zelfs de ethiek zou volgens sommigen kunnen profiteren van deze technologie door de ontwikkeling van kunstmatige morele adviseurs. De NVBe brengt binnenkort een preadvies uit: “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”. Katleen Gabriels zal haar preadvies presenteren tijdens het NVBe jaarsymposium op 11 juni. Deelnemers ontvangen vooraf een exemplaar.

Naar aanleiding hiervan nodigt de NVBe u uit een bijdrage te schrijven voor het Podium voor Bio-ethiek over het thema ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Gabriels onderscheidt vier niveaus in de mate van zelfstandigheid, complexiteit en morele gevoeligheid van een kunstmatige morele actor (AMA). Op niveau 1 functioneert de ethische impact actor (AMA1): een systeem dat gegevens aanlevert waarmee de mens tot beter onderbouwde morele oordelen kan komen. In de context van euthanasie bespreekt ze of dit van waarde kan zijn bij een patiënt die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt, niet meer in staat is zijn of haar wil te uiten en geen (duidelijke) wilsverklaring heeft. Zou AI kunnen helpen om de wil van de patiënt te duiden of te reconstrueren? Via de impliciete (AMA2) en vervolgens de expliciete ethische actor (AMA3) komt Gabriels tot het vierde niveau: de volledig ethische actor (AMA4) waarbij een AI-systeem zelfstandig morele beslissingen neemt. Gabriels noemt als voorbeeld de robotopvoeder die toegang heeft tot alle kennis, de menselijke taal in haar context begrijpt, onpartijdig en gewetensvol handelt en eerdere oordelen kan herzien. Zou zo’n wilsbekwame robot ingezet kunnen worden bij de opvoeding van kinderen?

Qua techniek bestaan de eerste twee niveaus van AMA’s al en het preadvies reflecteert op voorbeelden hiervan. De twee andere niveaus bestaan nog niet in de praktijk, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Toepassingen van kunstmatige morele adviseurs zijn niet alleen denkbaar in de biomedische sector, maar ook bij morele besluitvorming in andere bio-ethische sectoren, zoals bij dierexperimenten en natuur- en milieubeheer.

Hedendaagse AI-toepassingen zijn vaak gebaseerd op patronen in data. Dat roept bij gebruik van AI voor morele oordeelsvorming belangrijke ethische vragen op. Want kan ethiek wel teruggebracht worden tot patronen in data? Vergt ethiek niet ook uitleg, onderbouwing, begrip, empathie, en meer? En, is de ontwikkeling en het gebruik van dergelijke systemen zelf wel moreel juist, of kan het gebruik alleen in concrete situaties worden geëvalueerd? Stuurt het onze ethiek niet in een bepaalde richting? Willen en kunnen wij wel samenleven met moreel oordelende AI? Behouden we onze menselijkheid of worden we moreel lui als we de ‘echte’ vragen aan AMA’s overlaten? Of moeten we juist blij zijn met zulke onpartijdige en bekwame adviseurs die onze beslissingen beter maken? Zou een AI-systeem op termijn in een ethische commissie plaats kunnen nemen en de bio-ethicus kunnen vervangen? Wat houdt een beter moreel oordeel eigenlijk in? Veel vragen, die we graag voorleggen aan auteurs voor het komende Podiumnummer.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 14 juni, een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Marieke Bak: marieke.bak@amsterdamumc.nl
André Krom: andrekrom@gmail.com
Sjaak Swart:  j.a.a.swart@rug.nl

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. Eerste versie wordt verwacht op 2 augustus. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 6 september. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

De redactie presenteert u: Nieuw design van Podium!

Aanleiding om de vormgeving van het Podium eens goed tegen het licht te houden waren opmerkingen van lezers dat de digitale versie door het gebruik van kolommen lastig te lezen was. Daar zijn wij aan tegemoetgekomen met een nieuwe opmaak. Maar ook hebben we de gelegenheid aangegrepen om het Podium een meer eigentijds en fris aanzien te geven. De enthousiaste en creatieve ondersteuning door Ger Palmboom, die al vele jaren de opmaak voor zijn rekening neemt, is daarbij van onschatbare waarde geweest!

SAVE THE DATE: Jaarsymposium 2021

Op 11 juni a.s. organiseert de NVBe haar jaarsymposium 2021. Thema dit jaar is:

“Het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”

Tijd:       14:00 – 16:30 uur
Plaats:  Online
Nadere informatie over het programma volgt

Input voor het jaarsymposium is een Preadvies van Katleen Gabriels (Maastricht University). Leden krijgen het Preadvies voorafgaand aan het symposium toegestuurd.

Hieronder lichten we alvast een tipje van de sluier op uit ons oorspronkelijke verzoek.

Toelichting

Kunstmatige Intelligentie (K.I.) staat volop in de aandacht. Ook in de levenswetenschappen, het terrein waar bio-ethici zich van oudsher over buigen. Denk aan de inzet van K.I. bij het ontwikkelen van medicatie en het detecteren van kanker. Of aan het beperken van suïciderisico’s. Inmiddels is ook morele oordeelsvorming onderwerp geworden van mogelijke K.I. toepassingen. Onder de noemer van “artificial moral advisors” (AMA) wordt nagedacht over de mogelijkheid om K.I. in te zetten om tot moreel advies te komen. Een bekend patroon in de argumentatie is kortweg: K.I. presteert op steeds meer gebieden beter dan de mens. (Waarom) zou morele oordeelsvorming een uitzondering zijn?

De NVBe heeft Katleen Gabriels (Maastricht University) gevraagd om deze vraag op te pakken in een Preadvies, aan de hand van praktijkvoorbeelden. Deze voorbeelden laten een spreiding zien op een continuüm waarbij de rol van K.I. in morele oordeelsvorming steeds groter wordt. Tot en met het punt dat de vraag opkomt of bio-ethici (en ethici in het algemeen) vervangen kunnen worden door K.I.. Zou de K.I. ‘beter’ ethiek kunnen bedrijven dan een professionele bio-ethicus?

Vanuit deze invalshoek komt een heel scala aan vragen op. Bijvoorbeeld:

  • Welk beeld van (bio-)ethiek zit ingebakken in de gedachte dat K.I. mogelijk ‘beter’ moreel kan oordelen dan de mens?
  • Sorteert ethische K.I. al voor op bepaalde ethische stromingen (vb. consequentialisme)?
  • Als de input voor ethische beslissingen door K.I. de meningen en voorkeuren zijn van (groepen) burgers, wordt ethiek dan een kwestie van het peilen van opinies, en gereduceerd tot moraal?
  • Als het morele advies van een AMA vooral de ethische waarden reflecteert van de gebruiker, worden moraal en ethiek dan niet vooral gezien als iets subjectiefs?
  • Zou K.I. in staat zijn om de ‘beperktheden’ van de mens in ethische reflectie en oordeelsvorming te overkomen en tegelijk het menselijke karakter van ethiek te behouden?

Aanmelden?
Dat kan door een email te sturen naar ledenadministratie@nvbe.nl. Deelname is gratis voor leden van de NVBe. Bent u (nog) geen lid? Dan is deelname 10 euro.

Wij kijken alvast uit naar het Preadvies, en de discussie tijdens het jaarsymposium op 11 juni.

Organiserend comité: Marieke Bak, Verna Jans & André Krom

NVBe Jaarprijs 2021: Beste ethiekpublicatie over onze omgang met de coronapandemie

De Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek kent eens per drie jaar de ‘NVBe Jaarprijs’ toe aan een bijzondere bijdrage aan de bio-ethiek in Nederland. De meest recente editie was in 2018, in het kader van het 25-jarige bestaan van de NVBe. Traditiegetrouw wordt de prijs tijdens het jaarsymposium uitgereikt, dit jaar op vrijdag 11 juni 2021.

Waar zijn we naar op zoek?

Dit jaar zal de prijs worden toegekend aan een originele, inspirerende en(/of) diepgaande bijdrage aan het ethiekdebat in Nederland over onze omgang met de coronapandemie. Het gaat hierbij om een Nederlandstalige publicatie die bijdraagt aan het publieke gesprek over onze omgang met de coronapandemie of specifiek aan het debat daarover binnen de ethiekberoepsgroep. Belangrijk is dat de publicatie een nieuw gezichtspunt inbrengt dat het gesprek op een belangrijk onderdeel verder kan brengen of al heeft gebracht. Qua vorm valt te denken valt aan een essay, opiniestuk, krantenartikel, boek, video, website of debat, maar de publicatie hoeft qua vorm daartoe niet beperkt te zijn.

Jury en prijs

De inzendingen worden beoordeeld door een onafhankelijke jury, bestaande uit Inez de Beaufort (emeritus hoogleraar medische ethiek), Marjan Slob (filosofe, columnist voor de Volkskrant), en Joost van Herten (bestuurslid NVBe). De winnende publicatie ontvangt een eervolle vermelding op onze website, in ons verenigingsblad Podium voor Bio-ethiek en via onze andere media-kanalen. Bovendien is er een heuse prijzenpot in de vorm van boekenbonnen, met dank aan de Stichting tot Bevordering van de Beoefening van de Klinisch-Medische Ethiek: 450 euro voor de winnaar, 200 euro voor de tweede plaats en 100 euro voor de derde plaats.

Meedingen?

Gegadigden worden van harte uitgenodigd om zich aan te melden en het product waarmee ze willen meedingen in te zenden. Ook is het mogelijk om (een product van) iemand anders voor te dragen. De inzending dient te worden vergezeld van een korte toelichting van max. 250 woorden over de manier waarop deze inzending heeft bijgedragen aan het stimuleren en/of verdiepen van het gesprek over onze omgang met de coronapandemie. Inzendingen kunnen worden gestuurd naar info@nvbe.nl met in de onderwerpregel: NVBe Jaarprijs 2021.

Sluitingsdatum (zaterdag 1 mei 2021, 23:59 uur) verstreken

De termijn voor inzenden van een publicatie is inmiddels verstreken. Nu zal de jury om tafel gaan om de winnaars te selecteren. De uiteindelijke prijzen worden uitgereikt tijdens ons jaarsymposium op vrijdagmiddag 11 juni (online). Thema is het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming. Zoals gebruikelijk wordt het symposium georganiseerd rond het verschijnen van een Preadvies, dit jaar geschreven door Katleen Gabriels van Universiteit Maastricht. Nadere informatie over het programma volgt z.s.m. via de gebruikelijke kanalen van de NVBe en vindt u ook elders op deze website. U bent alvast van harte uitgenodigd!

Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema: Het eeuwige leven.

Op 2 januari dit jaar vierde de Japanse Kane Tanaka, de oudste mens ter wereld, haar 118e verjaardag. Volgens verschillende wetenschappers, waaronder biogerontologen, futurologen en technologie-ontwikkelaars, zal deze leeftijd in de nabije toekomst veel vaker voorkomen. Nieuwe mogelijkheden op onder andere het terrein van stamceltransplantaties, nanotechnologie en cryonisme dragen bij aan het idee dat de mens in de toekomst de dood kan uitstellen of na de dood weer tot leven kan worden gebracht.  Zo zou het leven wellicht met honderden jaren verlengd kunnen worden.

Het transhumanisme is een filosofische beweging die ervan uitgaat dat de mens zijn toekomstige evolutie kan en moet bijsturen met behulp van technologie, zodat menselijke beperkingen als ziekte en de dood overwonnen worden. Andere invloedrijke denkers, zoals biogerontoloog Aubrey de Grey, betogen dat ouderdom een ziekte is, die behandeld dient te worden. Het is zelfs de plicht van wetenschappers om deze ‘ziekte’ te genezen, stellen zij.

Dergelijk techno-optimisme lijkt in schril contrast te staan met de grote uitdagingen waar de wereld momenteel voor staat. Op moment van schrijven houdt de COVID-19-pandemie de wereld in haar greep. Daarnaast zorgen mondiale problemen als klimaatverandering en overbevolking voor wereldwijde uitdagingen, die op zijn minst lijken te wringen met de ambitie om de levensduur van de mens substantieel op te rekken. Ook discussies rondom ‘voltooid leven’ maken duidelijk dat dit streven niet universeel wordt gedeeld.

In dit themanummer besteden we aandacht aan de ethische, filosofische en maatschappelijke dimensies van het ‘eeuwige leven’. Daarmee doelen we op huidige en toekomstige medische en technologische ontwikkelingen die beloven ons leven substantieel te verlengen. We zoeken daarbij nadrukkelijk naar een breed scala aan perspectieven: niet alleen ethisch en filosofisch, maar bijvoorbeeld ook religieus, ecologisch en sociaal-maatschappelijk. Denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen de ambitie tot levensverlenging en klimaatverandering en overbevolking, sociale en maatschappelijke implicaties (bijvoorbeeld in termen van ongelijke verdeling en structurele ongelijkheid), de verhouding tussen radicaal verlengde levensduur en zingeving, identiteit en mensbeeld, en de relatie tussen technologische oplossingen voor het ‘probleem’ van ouderdom en sociale ideeën over gezondheid en vitaliteit als individuele keuze en morele plicht. Het Podium wil met dit nummer een bijdrage leveren aan de agendering van dit soort kwesties – ze zullen de samenleving in de komende jaren mede vormgeven.

Uw bijdrage

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over deze vragen, stuurt u dan voor 2 februari, een voorstel (max. 250 woorden) naar de themaredactie:

Amber Spijkers: amber.spijkers@gmail.com    

Jan Verweij: jan_verweij@hotmail.com

Rik Wehrens: wehrens@eshpm.eur.nl

Er is plaats voor ongeveer acht bijdragen, te verschijnen in het komende juni nummer. Wij reageren binnen twee weken op uw voorstel. Als we u uitnodigen om uw abstract uit te werken, is de deadline voor de eerste complete versie (max. 1500 woorden) 22 maart 2021. De deadline voor de definitieve versie is 26 april 2021. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst. Houdt u wat betreft stijl en inhoud rekening met het feit dat het Podium door een breed publiek wordt gelezen.

Teaser Podium: Een inclusieve gezondheidszorg voor LHBTI’ers

Het nieuwste Podium nummer over een inclusieve gezondheidszorg voor LHBTI’ers is verzonden naar NVBe leden! Belangenorganisaties roepen op de transgenderzorg drastisch te veranderen; maar wat betekent dit voor kinderen en jongvolwassenen?  

Hier kunt een een korte teaser vinden. Over drie maanden is de hele inhoud vrij toegankelijk op de website van de NVBe. Direct het hele nummer lezen? Word lid via NVBe-website.

NVBe-jaarsymposium “Verschuivende rollen in de ethiekondersteuning” zeer goed bezocht

Op 26 oktober 2020 hield de NVBe haar jaarsymposium “Verschuivende rollen in de ethiekondersteuning” (online). Met 68 deelnemers werd het symposium zeer goed bezocht.

Focus van het jaarsymposium was verschuivende rollen in de ethiekondersteuning. Centraal stond de vraag hoe aandacht voor ethische kwesties en zingeving in de zorg in Nederland is georganiseerd, en welke rol ethici en geestelijk verzorgers daarin (kunnen) spelen.

Aanleiding waren de ervaringen in het Catharina Ziekenhuis Eindhoven (CZE), waar geestelijk verzorgers zich ethici zijn gaan noemen omdat ze van mening zijn dat dit beter past bij de taken die zij vervullen. Deze professionals doen patiëntenzorg en houden zich ook bezig met ethische kwesties (o.a. moreel beraad en ethiekbijeenkomsten en scholing voor personeel) en het ethiekbeleid van de instelling. Ethiek wordt daarbij breed opgevat, is pluralistisch van aard, ideologisch bescheiden en niet langer religieus gefundeerd.

Andersom zijn er ook professionals die niet opgeleid zijn tot geestelijk verzorger maar wel doen aan ‘counseling’ van patiënten met existentiële en morele vragen, iets wat voorheen vooral aan geestelijk verzorgers voorbehouden was. Deze professionals heten nu allemaal ‘ethicus’. In hun nieuwe rollen kunnen ethici dus ook betrokken raken bij het verlenen van zorg.

Het is al langer zo dat geestelijk verzorgers en ethici zich op dezelfde terreinen bewegen: bijvoorbeeld in ethische commissies van instellingen en in ethiekonderwijs aan zorgprofessionals. Maar dan wel vanuit verschillende disciplines en/of afdelingen.  Op sommige plekken zien we dat deze domeinen/disciplines die eerder gescheiden waren, zich nu met elkaar mengen, zeker nu geestelijke verzorging zijn religieuze karakter lijkt te verliezen.  Onduidelijk is echter hoe breed deze ontwikkeling precies speelt, en in welke vormen. Met dit symposium heeft de NVBe er aan bij willen dragen om dat in kaart te brengen. Het gesprek wordt voortgezet in het eerste nummer van Podium voor Bio-ethiek van 2021. Daartoe is reeds een oproep tot bijdragen verspreid.

SPREKERS waren

Drs. Koen Jordens (Catharina Ziekenhuis Eindhoven)
‘Ethiek & Zin’: hinderlijke tegenstellingen voorbij.

Prof. dr. Gaby Jacobs (Universiteit voor Humanistiek)
De ethische dimensie in zingeving van personen en organisaties: een groeiend aandachtsgebied voor de geestelijk verzorger?

Dr. Jos Kole (Radboudumc Nijmegen)Ethiek en zingeving – twee handen op één buik?

Drs. Gert van Dijk (ErasmusMC Rotterdam en KNMG)Ethicus en geestelijk verzorger: kun je het tegelijkertijd zijn?

Drs. Ger Palmboom (Meander Medisch Centrum Amersfoort)
Geestelijk verzorger/vertrouwenspersoon/ombudsman/ethicus/? – welke term dekt de lading?

ABSTRACTS

Drs. Koen Jordens (Catharina Ziekenhuis Eindhoven)
‘Ethiek & Zin’: hinderlijke tegenstellingen voorbij

In deze inleiding wordt de visie van de vakgroep ‘Ethiek & Zin’ van het Catharina Ziekenhuis Eindhoven op een niet levensbeschouwelijk gefundeerde expertrol inzake ethische en existentiële kwesties gepresenteerd, en een overzicht gegeven van hun werkzaamheden en resultaten.

De naam van de vakgroep ‘Geestelijke verzorging & Ethiek’ is vervangen door ‘Ethiek & Zin’. De vraag naar troost en compassie, de behoefte aan vertrouwelijk gesprek, de gewenste ondersteuning bij levensvragen en keuzeproblematiek… is van alle tijden. De rol van de zorgverlener op ethisch en existentieel terrein is dan ook geenszins uitgespeeld, maar de associatie met godsdienst of ideologie werkt vaak eerder belemmerend dan helpend. Ethiek verstaan we in brede zin van de Aristotelische deugdenethiek, de zorg voor ‘het goede leven’. ‘Zin’ verwijst naar de minder analytische, rationele kant van betekenisgeving, naar het streven en het verlangen. Als naam voor de functionaris van de afdeling ‘Ethiek & Zin’ kozen we voor een klassieke term uit een traditie van (praktische) wijsheid, namelijk ‘ethicus’, als een toegankelijke, bekwame, betrokken gesprekspartner die kan helpen door te luisteren, te duiden en te verhelderen. Competenties die aan het bed, aan de bestuurstafel, in moreel beraad met en in onderwijs aan zorgverleners gelijkelijk  van meerwaarde zijn.

Prof. dr. Gaby Jacobs (Universiteit voor Humanistiek)
De ethische dimensie in zingeving van personen en organisaties: een groeiend aandachtsgebied voor de geestelijk verzorger?

Het vak van geestelijk verzorger is aan verandering onderhevig. De tijd dat een geestelijk verzorger vanuit de eigen levensbeschouwelijke traditie raad gaf aan mensen en onderwijs en vorming bood, is niet meer. Ondersteuning in het leiden van een goed leven, is echter nog steeds een aandachtsgebied van de geestelijk verzorger, hoewel de vormen ervan anders en meer divers zijn geworden. Ook zijn er ontwikkelingen gaande binnen de geestelijke verzorging – zoals de ondersteuning van professionals rondom morele kwesties, de humaniseringskant van het werk, nieuwe werkgebieden zoals geestelijke verzorging bij rampen en bij de politie – die de vraag opwerpen of de geestelijk verzorger steeds meer een moreel specialist wordt en zo ja, van waaruit die moraliteit dan geladen wordt. 

Vanuit een uiteenzetting van zingeving en de ethische dimensie daarvan, zal ik de rol en taken van de geestelijk verzorger op het morele vlak trachten te verhelderen.

Dr. Jos Kole (Radboudumc Nijmegen)
Ethiek en zingeving – twee handen op één buik?

We kunnen ons bezinnen op de verschuivende rol die geestelijk verzorgers en ethici spelen in ethiekondersteuning en hun vakinhoudelijke expertise bij hoe ze die rol vervullen. We kunnen daarnaast ook wat meer afstand nemen en ons afvragen hoe de domeinen zich tot elkaar verhouden waar geestelijk verzorgers en ethici voor staan: Hoe hangen ethiek en zingeving samen? Hoe verhouden moraal en al dan niet religieuze levensbeschouwing zich tot elkaar? Waar zit de overlap en waar het verschil? Welke toegevoegde waarde zou het hebben om beiden, in de klinische zorgpraktijk,  niet over één kam te scheren? Aan de hand van een aantal dichotomieën en stellingen verkennen we samen interactief een aantal antwoorden op deze vragen.

Drs. Gert van Dijk (ErasmusMC Rotterdam en KNMG)
Ethicus en geestelijk verzorger: kun je het tegelijkertijd zijn?

Zijn de functies van geestelijk verzorger en ethicus in elkaar te schuiven? Ik denk niet zomaar.  In mijn ervaring is een geestelijk verzorger iemand die patiënten, hun naasten en zorgverleners ondersteunt bij het leren omgaan en verwerken van ziekte, verlies en verdriet. Ook kan de GV’er een mediërende rol spelen tussen arts en patiënt/naasten, bijvoorbeeld als die weigeren akkoord te gaan met pijnbestrijding, sedatie en dergelijke. Dat is volgens mij iets anders dan de rol van ethicus, althans zoals die in het Erasmus MC ingevuld wordt.  De ethicus in het Erasmus MC werkt meer beleidsmatig – bijvoorbeeld door het geven van adviezen over ethisch gevoelige onderwerpen – doet onderzoek, zit moreel beraad voor, geeft onderwijs en doet consultaties bij moreel complexe problematiek in het ziekenhuis. Ik heb het idee dat daarvoor andere competenties nodig zijn dan waar de GV’er voor opgeleid is. Ik althans, zou het werk van een GV’er niet zomaar kunnen overnemen.

Drs. Ger Palmboom (Meander Medisch Centrum Amersfoort)
Geestelijk verzorger/vertrouwenspersoon/ombudsman/ethicus/? – welke term dekt de lading?

Ger Palmboom werkt als klinisch ethicus binnen de vakgroep ‘Geestelijke verzorging & Ethiek’ in het Meander Medisch Centrum in Amersfoort. Tijdens het jaarsymposium neemt hij ons mee in welke verschuiving tussen ethiek en geestelijke verzorging in het Meander MC heeft plaatsgevonden (al voor zijn komst).
Waar collega geestelijk verzorgers zich vooral op de patiënt richten, richt Ger zich in eerste instantie op zorg-professionals door – geïnspireerd vanuit de presentie-benadering – gezamenlijk te zoeken naar wat goede zorg voor déze patiënt in déze context kan zijn. Ger zal ons een inkijkje geven in hoe hij analoog aan de presentiebenadering zijn werk probeert vorm te geven, hoe dat er in de dagelijkse praktijk uit ziet en hoe hij daar – samen met zijn collega’s uit de vakgroep – invulling aan geeft. Geestelijke verzorging en ethiek blijken elkaar heel goed aan te kunnen vullen en te verrijken.

Themanummer coronacrisis

Onlangs bracht de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek (NVBe) een themanummer uit dat ingaat op de coronacrisis: ‘Naar een morele agenda na de coronacrisis’. In de verschillende bijdragen worden kritische vragen gesteld over het dominante, op het individu gebaseerde wereldbeeld waarbij we de maatschappij en natuur kunnen beheersen en onze bestaanscondities in de hand hebben. Maar wederom blijkt dat we niet boven de natuur staan maar er onderdeel van zijn. De waardenoriëntaties die in het themanummer naar voren komen zijn veelal ontleend aan al langer bestaande agenda’s en ideeën op het gebied van medische ethiek, zorg, milieu en natuur, recht en economie. De coronacrisis brengt deze echter samen. Ethici kunnen een belangrijke rol spelen in het proces van maatschappelijke heroriëntatie, door de normatieve vooronderstellingen te identificeren in technologie en wetenschap en in de maatregelen die worden genomen, maar ook door de ‘zachte’ waarden te expliciteren die als gevolg van de coronapandemie nodig zijn.

Bij wijze van uitzondering, vanwege de impact van de coronacrisis op ons allen, is het themanummer direct vrij beschikbaar en hier te vinden.

Onderwijsmiddag 2020 –> 2021

Vorig jaar (2020) kwam de NVBe-onderwijsmiddag helaas te vervallen. Dit o.a. in verband met Covid-19. We streven er naar om in november 2021 weer een onderwijsmiddag te organiseren, dit keer over de rol van kunst en verbeelding in ethiekonderwijs. Hoe kan beeldende kunst, muziek, literatuur of een andere vorm bijdragen aan reflectie op bijvoorbeeld beleving van ziekte en gezondheid, waarden in de zorg, morele dilemma’s of een thema binnen de bio-ethiek? Samen verkennen we de mogelijkheden, aan de hand van concrete voorbeelden uit de onderwijspraktijk.