Preadvies 2021 “Siri, wat adviseer jij?” nu beschikbaar

Voor het jaarsymposium 2021 van 11 juni j.l. schreef Katleen Gabriels het Preadvies Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming. NVBe-leden kregen het advies reeds thuisgestuurd. Nu is het preadvies ook digitaal beschikbaar (klik hier).

Sprekers op het jaarsymposium waren:

Presentatie preadvies  
Katleen Gabriels, universitair docent techniekfilosofie en -ethiek; opleidingsdirecteur bacheloropleiding Digital Society (Universiteit Maastricht)
“Siri, wat adviseer jij? AI en morele oordeelsvorming”

Coreferaat
Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, met als focusethiek van nieuwe medische technologie (Radboudumc, Nijmegen)
“Automatiseren van morele oordeelsvorming: Be careful what you wish for

Panel ethiek en beleid
Frans Brom, Directeur/secretaris Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid; Linda Kool, Themacoördinator Digitale Samenleving, Rathenau Instituut; Marianne Boenink; Katleen Gabriels

NVBe Jaarprijs 2021      
Uitreiking door Inez de Beaufort, emeritus hoogleraar medische ethiek, juryvoorzitter


Decembernummer Podium voor Bio-ethiek gaat over promotieonderzoek in de bio-ethiek. Wilt u bijdragen?

Oproep: De redactie van Podium voor Bio-ethiek nodigt promovendi uit een bijdrage te schrijven voor een themanummer over promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek in Nederland en Vlaanderen.

In het komende decembernummer van het Podium voor Bio-ethiek bieden we promovendi in Nederland en Vlaanderen graag de kans om te laten zien op welke fronten de bio-ethiek hen bezig houdt. Die fronten mogen wat ons betreft zo breed mogelijk zijn. Het mag gaan over ziekte en gezondheid, over identiteit en moraal, over voedsel, leven, natuur en dieren, over recht, solidariteit en duurzaamheid, over de rol van technologische ontwikkelingen bij dit alles, of over een onderwerp waar misschien niemand nog aan denkt.

We richten ons op iedereen die bezig is met een proefschrift of dat recentelijk heeft afgerond. Wat we van je vragen is een centraal of spannend punt uit je onderzoek voor het voetlicht te brengen, eerste bevindingen van empirisch werk te presenteren, een vastgeroest denkbeeld aan het wankelen te brengen, of een hoog zittend argument te ventileren. We zijn heel benieuwd wat we daarvan kunnen leren over de staat van de bio-ethiek in Nederland.

Onder de noemer van Hora est! wijdde het Podium voor Bio-ethiek in december 2011 eveneens een nummer aan lopend promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek. Het resultaat was een staalkaart van bijdragen, waarvan het merendeel over bio-ethische vraagstukken in de zorg, en een aantal over duurzaamheid, technologie van gedragsbeïnvloeding, en waardengericht ontwerpen van software. Inmiddels zijn we tien jaar verder.

Wat is er vandaag de dag gaande in het promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek?

Wil je een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over je promotieonderzoek, stuur dan vóór 21 juli een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie: dirk@dirkstemerding.nl

Er is plaats voor maximaal 15 bijdragen, te verschijnen in het komende decembernummer. De redactie reageert binnen tien dagen op je voorstel. Bij de selectie van de voorstellen streven we naar spreiding, zowel inhoudelijk wat betreft de besproken deelterreinen, als geografisch wat betreft instituten en universiteiten. Ook als je voorstel niet geselecteerd wordt nemen we het onderwerp van je project graag op in een overzicht van promotieonderzoek in Nederland en Vlaanderen dat zich beweegt op het terrein van de bio-ethiek.

Als we je uitnodigen om je abstract uit te werken, is de deadline voor de eerste complete versie (max. 1000 woorden) 20 september 2021. De deadline voor de definitieve versie is 25 oktober 2021. De themaredactie beslist of een artikel uiteindelijk al dan niet wordt geplaatst. Houd er rekening mee dat je bijdrage wat betreft stijl en inhoud voor een breed publiek aantrekkelijk moet zijn.

Teaser Podium voor Bioethiek: Het eeuwige leven

Het nieuwste Podium nummer over ‘het eeuwige leven’ is verzonden naar alle NVBe leden! Medische en technologische ontwikkelingen maken dat we steeds langer (kunnen) leven, maar is dit iets waarnaar we moeten streven? Wat leveren we in als we onze levens steeds maar blijven verlengen? En kunnen we ons niet beter richten op de preventie van ziektes in plaats van het uitstellen van de dood?

De teaser kunt u hier downloaden. Over drie maanden is de hele inhoud vrij toegankelijk op deze pagina. Direct het hele nummer lezen? Word lid!

Govert den Hartogh wint de NVBe-Jaarprijs 2021

Op 11 juni j.l. werd de NVBe-Jaarprijs 2021 uitgereikt. Een onafhankelijke jury koos uit alle inzendingen de 3 beste ethiekpublicaties over onze omgang met de coronapandemie.

De NVBe-Jaarprijs werd financieel mede mogelijk gemaakt door de Stichting tot Bevordering van de Beoefening van de Klinisch-Medische Ethiek. De winnaars ontvangen naast een certificaat respectievelijk 450, 200 en 100 euro aan boekenbonnen.

Jury

De jury bestond uit Inez de Beaufort (emeritus hoogleraar Gezondheidsethiek; Erasmus MC; juryvoorzitter), Marjan Slob (filosoof, essayist, schrijft voor de Volkskrant) en Joost van Herten (Sr. Beleidsmedewerker/dierenarts bij de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde; bestuurslid van de NVBe). Het juryrapport vindt u hier.

Bewondering voor draaiboek ‘Code zwart’

Twee winnende publicaties reflecteren kritisch op het draaiboek “Triage op basis van niet-medische overwegingen voor IC-opname ten tijde van Fase 3 stap C in de COVID-19 pandemie” (draaiboek ‘Code zwart’). Hoewel het draaiboek zelf niet in de prijzen viel, prees de jury de opstellers van het draaiboek nadrukkelijk:

‘We willen als jury onze grote bewondering uitspreken voor de prestatie en de wijze waarop [het draaiboek] tot stand gekomen is. Mensen uit verschillende disciplines bij elkaar krijgen, op één lijn krijgen, het is allemaal heel belangrijk geweest voor de discussie. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar om het er niet mee eens te kunnen zijn, moet het er natuurlijk wel zijn, dus onze hulde daarvoor’.

U vindt het draaiboek hier.

Prijsuitreiking bekijken?

Hieronder kunt u de uitreiking van de NVBe-jaarprijs bekijken. Met naast lovende woorden van de jury, ook een korte inhoudelijke reactie van Govert den Hartogh, Rutger Claassen en Fleur Jongepier.


Programma Jaarsymposium “Het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”

Datum:               Vrijdag 11 juni 2021
Tijd:                     14:00 – 16:30 uur (via Zoom)
Inschrijven:        info@nvbe.nl (onder vermelding van jaarsymposium 2021)
Kosten:               Gratis voor NVBe-leden, 10 euro als u (nog) geen lid bent
Lid worden?      Klik hier voor meer informatie

PROGRAMMA

14:00 – 14:05    Welkom en opening door André Krom, voorzitter NVBe

14:05 – 14:10    Om in de sfeer te komen
Trio Malnoia thematiseert kunstmatige intelligentie en robotica met behulp van jazz muziek en korte SF-achtige verhalen

14:10 – 14:45    Presentatie Preadvies 2021 “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”, door Katleen Gabriels, universitair docent techniekfilosofie en -ethiek; opleidingsdirecteur bacheloropleiding Digital Society (Universiteit Maastricht)

14:45 – 15:05    Co-referaat Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, met als focusethiek van nieuwe medische technologie (Radboudumc, Nijmegen) (titel n.t.b.)

15:05 – 15:20    Bekendmaking winnaar NVBe Jaarprijs 2021 door Inez de Beaufort, emeritus hoogleraar medische ethiek, juryvoorzitter.
Dit jaar gaat de prijs naar de beste ethiekpublicatie over onze omgang met de coronapandemie.

15:20 – 15:30    Pauze
Intermezzo met muziek van Trio Manoia

15:30 – 16:00    Break-out rooms a.d.h.v. stemming over stellingen en thema’s

16:00 – 16:25    Panelgesprek: ethiek & beleid
Frans Brom, Directeur/secretaris Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Linda Kool, Themacoördinator Digitale Samenleving, Rathenau Instituut
Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, Radboudumc
Katleen Gabriels, UD techniekfilosofie en -ethiek, Universiteit Maastricht, auteur NVBe Preadvies 2021

16:25 – 16:30    Dankwoord en afsluiting door André Krom

Oproep voor Podium: ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een toenemende rol in ons dagelijks leven. Zoekmachines, chatbots en digitale assistenten worden bijvoorbeeld alle aangestuurd door AI-technieken. Zelfs de ethiek zou volgens sommigen kunnen profiteren van deze technologie door de ontwikkeling van kunstmatige morele adviseurs. De NVBe brengt binnenkort een preadvies uit: “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”. Katleen Gabriels zal haar preadvies presenteren tijdens het NVBe jaarsymposium op 11 juni. Deelnemers ontvangen vooraf een exemplaar.

Naar aanleiding hiervan nodigt de NVBe u uit een bijdrage te schrijven voor het Podium voor Bio-ethiek over het thema ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Gabriels onderscheidt vier niveaus in de mate van zelfstandigheid, complexiteit en morele gevoeligheid van een kunstmatige morele actor (AMA). Op niveau 1 functioneert de ethische impact actor (AMA1): een systeem dat gegevens aanlevert waarmee de mens tot beter onderbouwde morele oordelen kan komen. In de context van euthanasie bespreekt ze of dit van waarde kan zijn bij een patiënt die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt, niet meer in staat is zijn of haar wil te uiten en geen (duidelijke) wilsverklaring heeft. Zou AI kunnen helpen om de wil van de patiënt te duiden of te reconstrueren? Via de impliciete (AMA2) en vervolgens de expliciete ethische actor (AMA3) komt Gabriels tot het vierde niveau: de volledig ethische actor (AMA4) waarbij een AI-systeem zelfstandig morele beslissingen neemt. Gabriels noemt als voorbeeld de robotopvoeder die toegang heeft tot alle kennis, de menselijke taal in haar context begrijpt, onpartijdig en gewetensvol handelt en eerdere oordelen kan herzien. Zou zo’n wilsbekwame robot ingezet kunnen worden bij de opvoeding van kinderen?

Qua techniek bestaan de eerste twee niveaus van AMA’s al en het preadvies reflecteert op voorbeelden hiervan. De twee andere niveaus bestaan nog niet in de praktijk, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Toepassingen van kunstmatige morele adviseurs zijn niet alleen denkbaar in de biomedische sector, maar ook bij morele besluitvorming in andere bio-ethische sectoren, zoals bij dierexperimenten en natuur- en milieubeheer.

Hedendaagse AI-toepassingen zijn vaak gebaseerd op patronen in data. Dat roept bij gebruik van AI voor morele oordeelsvorming belangrijke ethische vragen op. Want kan ethiek wel teruggebracht worden tot patronen in data? Vergt ethiek niet ook uitleg, onderbouwing, begrip, empathie, en meer? En, is de ontwikkeling en het gebruik van dergelijke systemen zelf wel moreel juist, of kan het gebruik alleen in concrete situaties worden geëvalueerd? Stuurt het onze ethiek niet in een bepaalde richting? Willen en kunnen wij wel samenleven met moreel oordelende AI? Behouden we onze menselijkheid of worden we moreel lui als we de ‘echte’ vragen aan AMA’s overlaten? Of moeten we juist blij zijn met zulke onpartijdige en bekwame adviseurs die onze beslissingen beter maken? Zou een AI-systeem op termijn in een ethische commissie plaats kunnen nemen en de bio-ethicus kunnen vervangen? Wat houdt een beter moreel oordeel eigenlijk in? Veel vragen, die we graag voorleggen aan auteurs voor het komende Podiumnummer.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 14 juni, een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Marieke Bak: marieke.bak@amsterdamumc.nl
André Krom: andrekrom@gmail.com
Sjaak Swart:  j.a.a.swart@rug.nl

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. Eerste versie wordt verwacht op 2 augustus. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 6 september. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

De redactie presenteert u: Nieuw design van Podium!

Aanleiding om de vormgeving van het Podium eens goed tegen het licht te houden waren opmerkingen van lezers dat de digitale versie door het gebruik van kolommen lastig te lezen was. Daar zijn wij aan tegemoetgekomen met een nieuwe opmaak. Maar ook hebben we de gelegenheid aangegrepen om het Podium een meer eigentijds en fris aanzien te geven. De enthousiaste en creatieve ondersteuning door Ger Palmboom, die al vele jaren de opmaak voor zijn rekening neemt, is daarbij van onschatbare waarde geweest!

SAVE THE DATE: Jaarsymposium 2021

Op 11 juni a.s. organiseert de NVBe haar jaarsymposium 2021. Thema dit jaar is:

“Het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”

Tijd:       14:00 – 16:30 uur
Plaats:  Online
Nadere informatie over het programma volgt

Input voor het jaarsymposium is een Preadvies van Katleen Gabriels (Maastricht University). Leden krijgen het Preadvies voorafgaand aan het symposium toegestuurd.

Hieronder lichten we alvast een tipje van de sluier op uit ons oorspronkelijke verzoek.

Toelichting

Kunstmatige Intelligentie (K.I.) staat volop in de aandacht. Ook in de levenswetenschappen, het terrein waar bio-ethici zich van oudsher over buigen. Denk aan de inzet van K.I. bij het ontwikkelen van medicatie en het detecteren van kanker. Of aan het beperken van suïciderisico’s. Inmiddels is ook morele oordeelsvorming onderwerp geworden van mogelijke K.I. toepassingen. Onder de noemer van “artificial moral advisors” (AMA) wordt nagedacht over de mogelijkheid om K.I. in te zetten om tot moreel advies te komen. Een bekend patroon in de argumentatie is kortweg: K.I. presteert op steeds meer gebieden beter dan de mens. (Waarom) zou morele oordeelsvorming een uitzondering zijn?

De NVBe heeft Katleen Gabriels (Maastricht University) gevraagd om deze vraag op te pakken in een Preadvies, aan de hand van praktijkvoorbeelden. Deze voorbeelden laten een spreiding zien op een continuüm waarbij de rol van K.I. in morele oordeelsvorming steeds groter wordt. Tot en met het punt dat de vraag opkomt of bio-ethici (en ethici in het algemeen) vervangen kunnen worden door K.I.. Zou de K.I. ‘beter’ ethiek kunnen bedrijven dan een professionele bio-ethicus?

Vanuit deze invalshoek komt een heel scala aan vragen op. Bijvoorbeeld:

  • Welk beeld van (bio-)ethiek zit ingebakken in de gedachte dat K.I. mogelijk ‘beter’ moreel kan oordelen dan de mens?
  • Sorteert ethische K.I. al voor op bepaalde ethische stromingen (vb. consequentialisme)?
  • Als de input voor ethische beslissingen door K.I. de meningen en voorkeuren zijn van (groepen) burgers, wordt ethiek dan een kwestie van het peilen van opinies, en gereduceerd tot moraal?
  • Als het morele advies van een AMA vooral de ethische waarden reflecteert van de gebruiker, worden moraal en ethiek dan niet vooral gezien als iets subjectiefs?
  • Zou K.I. in staat zijn om de ‘beperktheden’ van de mens in ethische reflectie en oordeelsvorming te overkomen en tegelijk het menselijke karakter van ethiek te behouden?

Aanmelden?
Dat kan door een email te sturen naar ledenadministratie@nvbe.nl. Deelname is gratis voor leden van de NVBe. Bent u (nog) geen lid? Dan is deelname 10 euro.

Wij kijken alvast uit naar het Preadvies, en de discussie tijdens het jaarsymposium op 11 juni.

Organiserend comité: Marieke Bak, Verna Jans & André Krom

NVBe Jaarprijs 2021: Beste ethiekpublicatie over onze omgang met de coronapandemie

De Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek kent eens per drie jaar de ‘NVBe Jaarprijs’ toe aan een bijzondere bijdrage aan de bio-ethiek in Nederland. De meest recente editie was in 2018, in het kader van het 25-jarige bestaan van de NVBe. Traditiegetrouw wordt de prijs tijdens het jaarsymposium uitgereikt, dit jaar op vrijdag 11 juni 2021.

Waar zijn we naar op zoek?

Dit jaar zal de prijs worden toegekend aan een originele, inspirerende en(/of) diepgaande bijdrage aan het ethiekdebat in Nederland over onze omgang met de coronapandemie. Het gaat hierbij om een Nederlandstalige publicatie die bijdraagt aan het publieke gesprek over onze omgang met de coronapandemie of specifiek aan het debat daarover binnen de ethiekberoepsgroep. Belangrijk is dat de publicatie een nieuw gezichtspunt inbrengt dat het gesprek op een belangrijk onderdeel verder kan brengen of al heeft gebracht. Qua vorm valt te denken valt aan een essay, opiniestuk, krantenartikel, boek, video, website of debat, maar de publicatie hoeft qua vorm daartoe niet beperkt te zijn.

Jury en prijs

De inzendingen worden beoordeeld door een onafhankelijke jury, bestaande uit Inez de Beaufort (emeritus hoogleraar medische ethiek), Marjan Slob (filosofe, columnist voor de Volkskrant), en Joost van Herten (bestuurslid NVBe). De winnende publicatie ontvangt een eervolle vermelding op onze website, in ons verenigingsblad Podium voor Bio-ethiek en via onze andere media-kanalen. Bovendien is er een heuse prijzenpot in de vorm van boekenbonnen, met dank aan de Stichting tot Bevordering van de Beoefening van de Klinisch-Medische Ethiek: 450 euro voor de winnaar, 200 euro voor de tweede plaats en 100 euro voor de derde plaats.

Meedingen?

Gegadigden worden van harte uitgenodigd om zich aan te melden en het product waarmee ze willen meedingen in te zenden. Ook is het mogelijk om (een product van) iemand anders voor te dragen. De inzending dient te worden vergezeld van een korte toelichting van max. 250 woorden over de manier waarop deze inzending heeft bijgedragen aan het stimuleren en/of verdiepen van het gesprek over onze omgang met de coronapandemie. Inzendingen kunnen worden gestuurd naar info@nvbe.nl met in de onderwerpregel: NVBe Jaarprijs 2021.

Sluitingsdatum (zaterdag 1 mei 2021, 23:59 uur) verstreken

De termijn voor inzenden van een publicatie is inmiddels verstreken. Nu zal de jury om tafel gaan om de winnaars te selecteren. De uiteindelijke prijzen worden uitgereikt tijdens ons jaarsymposium op vrijdagmiddag 11 juni (online). Thema is het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming. Zoals gebruikelijk wordt het symposium georganiseerd rond het verschijnen van een Preadvies, dit jaar geschreven door Katleen Gabriels van Universiteit Maastricht. Nadere informatie over het programma volgt z.s.m. via de gebruikelijke kanalen van de NVBe en vindt u ook elders op deze website. U bent alvast van harte uitgenodigd!

Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema: Het eeuwige leven.

Op 2 januari dit jaar vierde de Japanse Kane Tanaka, de oudste mens ter wereld, haar 118e verjaardag. Volgens verschillende wetenschappers, waaronder biogerontologen, futurologen en technologie-ontwikkelaars, zal deze leeftijd in de nabije toekomst veel vaker voorkomen. Nieuwe mogelijkheden op onder andere het terrein van stamceltransplantaties, nanotechnologie en cryonisme dragen bij aan het idee dat de mens in de toekomst de dood kan uitstellen of na de dood weer tot leven kan worden gebracht.  Zo zou het leven wellicht met honderden jaren verlengd kunnen worden.

Het transhumanisme is een filosofische beweging die ervan uitgaat dat de mens zijn toekomstige evolutie kan en moet bijsturen met behulp van technologie, zodat menselijke beperkingen als ziekte en de dood overwonnen worden. Andere invloedrijke denkers, zoals biogerontoloog Aubrey de Grey, betogen dat ouderdom een ziekte is, die behandeld dient te worden. Het is zelfs de plicht van wetenschappers om deze ‘ziekte’ te genezen, stellen zij.

Dergelijk techno-optimisme lijkt in schril contrast te staan met de grote uitdagingen waar de wereld momenteel voor staat. Op moment van schrijven houdt de COVID-19-pandemie de wereld in haar greep. Daarnaast zorgen mondiale problemen als klimaatverandering en overbevolking voor wereldwijde uitdagingen, die op zijn minst lijken te wringen met de ambitie om de levensduur van de mens substantieel op te rekken. Ook discussies rondom ‘voltooid leven’ maken duidelijk dat dit streven niet universeel wordt gedeeld.

In dit themanummer besteden we aandacht aan de ethische, filosofische en maatschappelijke dimensies van het ‘eeuwige leven’. Daarmee doelen we op huidige en toekomstige medische en technologische ontwikkelingen die beloven ons leven substantieel te verlengen. We zoeken daarbij nadrukkelijk naar een breed scala aan perspectieven: niet alleen ethisch en filosofisch, maar bijvoorbeeld ook religieus, ecologisch en sociaal-maatschappelijk. Denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen de ambitie tot levensverlenging en klimaatverandering en overbevolking, sociale en maatschappelijke implicaties (bijvoorbeeld in termen van ongelijke verdeling en structurele ongelijkheid), de verhouding tussen radicaal verlengde levensduur en zingeving, identiteit en mensbeeld, en de relatie tussen technologische oplossingen voor het ‘probleem’ van ouderdom en sociale ideeën over gezondheid en vitaliteit als individuele keuze en morele plicht. Het Podium wil met dit nummer een bijdrage leveren aan de agendering van dit soort kwesties – ze zullen de samenleving in de komende jaren mede vormgeven.

Uw bijdrage

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over deze vragen, stuurt u dan voor 2 februari, een voorstel (max. 250 woorden) naar de themaredactie:

Amber Spijkers: amber.spijkers@gmail.com    

Jan Verweij: jan_verweij@hotmail.com

Rik Wehrens: wehrens@eshpm.eur.nl

Er is plaats voor ongeveer acht bijdragen, te verschijnen in het komende juni nummer. Wij reageren binnen twee weken op uw voorstel. Als we u uitnodigen om uw abstract uit te werken, is de deadline voor de eerste complete versie (max. 1500 woorden) 22 maart 2021. De deadline voor de definitieve versie is 26 april 2021. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst. Houdt u wat betreft stijl en inhoud rekening met het feit dat het Podium door een breed publiek wordt gelezen.