ONDERWIJSMIDDAG NVBe

Op 12 november organiseert de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek (NVBe) weer haar jaarlijkse onderwijsmiddag; een inspiratiemiddag voor docenten van (bio-)ethiek onderwijs aan niet-filosofen.

Dit jaar is het thema van de onderwijsmiddag: onderwijs over wetenschappelijke integriteit.

4 inspirerende sprekers zullen op een interactieve manier laten zien hoe zij hun onderwijs over wetenschappelijke integriteit vorm geven en ook vertellen waarom ze dat op die manier doen:

– Dr. Luca Consoli van de Radboud Universiteit Nijmegen
https://www.ru.nl/personen/consoli-l/
– Dr. Els Maeckelberge van het UMCG
https://www.rug.nl/staff/e.l.m.maeckelberghe/ 
– Drs. Giulia Inguaggiato van het Amsterdam UMC, locatie VUmc https://research.vumc.nl/en/persons/giulia-inguaggiato *
– Dr. Mariëtte van den Hoven van de Universiteit Utrecht https://www.uu.nl/medewerkers/MAvandenHoven/Profiel
* Drs. Giulia Inguaggiato vervangt haar collega dr. Margreet Stolper die aanvankelijk zou presenteren maar helaas verhinderd is. De presentatie van mw Inguaggiato zal in het Engels zijn.

Er zullen verschillende werkvormen aan bod komen en er is de tijd voor discussie over verschillende invullingen van wetenschappelijke integriteitsonderwijs.

U bent van harte welkom!

De middag zal plaats vinden in het Huis, een mooie locatie in het centrum van Utrecht (zie https://www.hethuisutrecht.nl) Boorstraat 107 Utrecht. De middag duurt van 13.30 tot 17.00 uur (inloop vanaf 13.00 met koffie en thee). Aansluitend zal er een borrel zijn tot 17.30 uur. Meld u nu aan door te mailen naar: ledenadministratie@nvbe.nl

NVBe-leden kunnen gratis deelnemen. Van institutionele leden mogen 5 medewerkers gratis deelnemen. Niet-leden betalen 17,50. Zij zullen na aanmelding een factuur hiervoor ontvangen.

Natuurlijk mag u dit bericht verder verspreiden onder mogelijk geïnteresseerden.

Oproep NVBe Podiumbijdragen: ‘Bio-ethische aspecten van big data en machine learning’

Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema:  Bio-ethische aspecten van big data en machine learning

We leven in de eeuw van de big data ─ ofwel gegevensbestanden gekenmerkt door een  groot datavolume en een enorme variatie, die met ongekende snelheid worden verzameld en verwerkt. Hiermee kunnen processen veel beter op elkaar worden afgestemd, zoals bij precisielandbouw. Met behulp van technieken zoals machine learning kan data ook worden gebruikt om voorspellingen te doen: denk aan het maken van predictiemodellen voor kanker op basis van een door algoritmes beoordeelde CT-scan. Big data lijkt daarmee een belofte van ongekende ontwikkeling in te houden.

Echter, het gebruik van big data kent zowel praktische beperkingen (bijvoorbeeld aangaande de data-kwaliteit) als morele beperkingen. Op individueel niveau zijn er vragen over privacy. De introductie van de AVG zet deze kwestie op scherp, niet alleen voor tech-giganten als Google en Facebook maar ook in bijvoorbeeld de biomedische context. Bepaalde data, zoals DNA-gegevens, zijn uitermate identificerend en worden als zeer gevoelig gezien. Het gebruik van persoonsgegevens roept vragen op over toestemming, toegang en eigenaarschap. Ook op groepsniveau kan het gebruik van big data ongewenste effecten hebben, bijvoorbeeld wanneer dit leidt tot een versterking van maatschappelijke ongelijkheid. Daarnaast heeft data die wordt verzameld over bijvoorbeeld de landbouw of de natuur, invloed op hoe deze wordt ingericht. Zo is het mogelijk dat ongelijke toegang tot data de kloof tussen klein- en grootschalige landbouw verder vergroot. Tenslotte worden er bij dit nieuwe paradigma steeds meer vragen gesteld van epistemologische aard.

Het gebruik van big data en bijbehorende machine learning technieken kan dus zowel kansen als risico’s genereren. Echter, discussies over dit “hot topic” blijven soms oppervlakkig (en beperken zich bijvoorbeeld tot veiligheidsmaatregelen om privacy te waarborgen), en gaan niet in op onderliggende waarden en filosofische overwegingen. In dit Podium nummer willen wij wel die verdieping zoeken door vragen rondom big data in (bio-)ethisch perspectief te zetten en vervolgens nader te onderzoeken.

Denk daarbij aan vragen als: Wat betekent de opkomst van big data voor het idee van vertrouwelijkheid in zorg en onderzoek? Welke vormen van informed consent passen het beste bij gebruik van big data? Moeten we streven naar datasolidariteit, zoals bijvoorbeeld de minister voor Medische Zorg, Bruno Bruins, voorstelt in een kamerbrief van november 2018? Wat zijn de mogelijke kansen en risico’s van een dergelijk voorstel? Hoe zouden ontwikkelaars de relaties tussen artsen en algoritmes moeten vormgeven? Wat betekenen big data en machine learning voor onze menselijke identiteit, of voor ons begrip van kennis, en hoe gaan we daar goed mee om?

Uw bijdrage

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dergelijke vragen, stuurt u dan voor 24 juli (uitgestelde deadline, dit was 17 juli), een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie:

Er is plaats voor ongeveer 10 bijdragen, te plaatsen in het decembernummer. Wij reageren dan binnen twee weken met een definitieve uitnodiging. De deadline voor de eerste complete versie (ca. 1500 woorden) is 4 september. De deadline voor de definitieve versie is 9 oktober. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst. Houdt u wat betreft stijl en inhoud rekening met het feit dat het Podium door een breed publiek wordt gelezen.

Jaarsymposium NVBe 16 mei 2019 – “Natuur binnen of buiten het hek”

Over de spanning tussen natuurbeheer en veeteelt en de grens tussen natuur- en cultuurland

Aan de hand van een pre-advies van Martin Drenthen staan we dit jaar stil bij het spanningsveld tussen natuur en veehouderij. In een klein land als Nederland leidt dit in toenemende mate tot conflicten. Zo wordt de terugkeer van de wolf door ecologen en natuurbeheerders toegejuicht vanwege de biodiversiteit. Maar aan de andere kant trekken schapenhouders aan de bel omdat de wolven hun schapen doden. Omdat wilde dieren ook ziektes kunnen overbrengen worden ze soms gezien als bedreiging voor de veehouderij. De Nederlandse varkenshouderij is bijvoorbeeld als de dood voor een uitbraak van Afrikaanse Varkenspest onder wilde zwijnen.

Daarentegen heeft de veehouderij onmiskenbaar ook negatieve effecten op natuur en biodiversiteit. Denk maar aan uitstoot van broeikasgassen of de terugloop van het aantal weidevogels. De legitimiteit van landbouw en veeteelt berust op het idee dat de mens recht heeft om een deel van de aarde te gebruiken voor de eigen voedselvoorziening. Het produceren van voedsel is dan wellicht een gerechtvaardigd doel maar waar ligt dan de grens? In dit debat komt naast de tegenstelling tussen dier- en natuurethiek daarom ook de ‘boerenethiek’ aan bod. Lukt het ons om vanuit de ethiek een bijdrage te leveren aan deze maatschappelijke discussie?

Programma:

12.00-13.00                        Algemene leden vergadering NVBE (alleen voor leden)
13.00-13.30                        Ontvangst met koffie en thee
13.30-13.40                        Opening door dagvoorzitter
13.40-14.30                        Presentatie NVBe pre-advies door Dr. Martin Drenthen
14.30-15.00                        Co-referent 1: Prof. Dr. Hens Runhaar
15.00-15.15                        Pauze
15.15-15.45                        Co-referent 2: vertegenwoordiger veehouderij
15.45-16.15                        Co-referent 3: Dr. Bernice Bovenkerk
16.15-16.30                        Plenaire discussie
16.30-17.00                        Borrel

Locatie:

www.hethuisutrecht.nl
routebeschrijving

Aanmelden:

U kunt zich aanmelden via ledenadministratie@nvbe.nl. Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding jaarsymposium 2019 NVBe’. Vermeld in uw bericht svp of u NVBe-lid bent. Na aanmelding ontvangt u per mail een bevestiging van deelname en (indien geen NVBe-lid) een factuur.
Deelname is voor NVBe-leden gratis. Als u zich nu aanmeldt als lid, gelden de voordelen van het lidmaatschap per direct
Niet-leden betalen €30,- euro. Voor dit bedrag kunt u deelnemen aan het symposium en ontvangt u tevens het pre-advies. Studenten kunnen deelnemen voor €10,- Zij ontvangen het pre-advies louter digitaal. Het pre-advies is na het jaarsymposium voor €15,- te bestellen via de website.

Bestellen Pre-advies:

Bent u geen lid, bent u niet aanwezig bij het Jaarsymposium, maar wilt u het Pre-advies (na 16 mei) ontvangen? Stuur een mail aan ledenadministratie@nvbe.nl met uw adresgegevens. Tegen betaling van €15,- (excl. verzendkosten) ontvangt u een gedrukt exemplaar thuis.

(c) Foto: Marcel Bressers

Oproep NVBe Podiumbijdragen: ‘Het Nationaal Preventieakkoord: ethisch en bio-politiek belicht’

Oproep: ‘Het Nationaal Preventieakkoord: ethisch en bio-politiek belicht’

November 2018 lanceerde het kabinet het Nationaal Preventieakkoord – Een gezonder Nederland. Dit akkoord stelt een waslijst aan maatregelen voor op het gebied van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. De bedoeling is dat in 2040:

‘[K]inderen en jongeren […] veel meer [zullen] bewegen in een gezonde omgeving: thuis, op de kinderopvang, op school en bij de sportvereniging, waar ze natuurlijk allemaal met de fiets naar toe gaan. En voor volwassenen gaat het ook op: minder overgewicht, obesitas en diabetes. Merkbaar gezondere mensen die overtuigend gezondere keuzes maken in een gezonde omgeving en dagelijks lopen, fietsen en sporten: de beweging naar een gezonder Nederland. Zo zullen in 2040 kinderen de geur van tabaksrook niet meer kennen. […] En zo zullen jongeren onder de 18 jaar het normaal vinden dat ze geen alcohol drinken.’

De publieke discussie over het akkoord ging over wie er wel en niet aan tafel zat bij het opstellen, over de vraag of er voldoende aandacht is voor sociale verschillen, de vraag of de voorgestelde maatregelen wel ver genoeg gaan, en over de vraag of de voorstellen niet té ver gaan. De discussie over betutteling versus preventie lijkt echter tot een achterhoedegevecht te zijn geworden. We lijken doordrongen van het belang van gezond leven, van het idee dat voorkomen beter is dan genezen, én van het besef dat we als ‘autonome’ individuen wel wat ondersteuning van onze sociale en fysieke omgeving kunnen gebruiken om risico’s te verkleinen.

Is het preventieakkoord daarmee het summum van een instrument van bio-politiek in Foucauldiaanse zin? Met andere woorden: disciplineren we onszelf door dit akkoord (nog verder) tot gezonde burgers door ons vrijwillig te onderwerpen aan de logica van risicofactoren, en door gezond gedrag als deugdzaamheid en gezondheid als het allerbelangrijkste in het leven te zien? Wordt gezond gedrag normaal gedrag zodat mensen die roken, drinken en ongezond eten afwijkend zijn? Of betekent de toenemende aandacht in het akkoord voor omgevingsfactoren juist een afzwakking van dergelijke bio-politiek? Als er wel sprake is van toenemende bio-politiek, is dat wenselijk? Leidt ze tot stigmatisering? Reduceert ze ongezond gedrag tot een individueel probleem? In hoeverre botsen maatregelen uit het preventie akkoord met onze autonomie en/of privacy? En hoe zorgen we ervoor dat voorgestelde maatregelen voor iedereen het gewenste effect hebben?

Uw bijdrage

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dergelijke vragen, stuurt u dan zo snel mogelijk, een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie:

  • Beatrijs Haverkamp: beatrijs.haverkamp@wur.nl
  • Lieke van der Scheer: info@liekevanderscheer.nl

De deadline voor de eerste complete versie (ca. 1500 woorden) is 25 april. De deadline voor de definitieve versie is 20 mei. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst. Houdt u wat betreft stijl en inhoud rekening met het feit dat het Podium door een breed publiek wordt gelezen.

NVBe Jaarsymposium – 16 mei 2019

“Natuur binnen of buiten het hek”

Over de spanning tussen natuurbeheer en veeteelt en de grens tussen natuur- en cultuurland

Aan de hand van een pre-advies van Martin Drenthen staan we dit jaar stil bij het spanningsveld tussen natuur en veehouderij. In een klein land als Nederland leidt dit in toenemende mate tot conflicten. Zo wordt de terugkeer van de wolf door ecologen en natuurbeheerders toegejuicht vanwege de biodiversiteit. Maar aan de andere kant trekken schapenhouders aan de bel omdat de wolven hun schapen doden. Omdat wilde dieren ook ziektes kunnen overbrengen worden ze soms gezien als bedreiging voor de veehouderij. De Nederlandse varkenshouderij is bijvoorbeeld als de dood voor een uitbraak van Afrikaanse Varkenspest onder wilde zwijnen.

Daarentegen heeft de veehouderij onmiskenbaar ook negatieve effecten op natuur en biodiversiteit. Denk maar aan uitstoot van broeikasgassen of de terugloop van het aantal weidevogels. De legitimiteit van landbouw en veeteelt berust op het idee dat de mens recht heeft om een deel van de aarde te gebruiken voor de eigen voedselvoorziening. Het produceren van voedsel is dan wellicht een gerechtvaardigd doel maar waar ligt dan de grens? In dit debat komt naast de tegenstelling tussen dier- en natuurethiek daarom ook de ‘boerenethiek’ aan bod. Lukt het ons om vanuit de ethiek een bijdrage te leveren aan deze maatschappelijke discussie?

Zet de datum vast in je agenda:  donderdagmiddag 16 mei 2019.

Meer informatie over het programma en de locatie volgt.

Oproep NVBe Podiumbijdragen: ‘Ethiek van het Antropoceen’

Oproep: NVBe Podiumbijdragen over de ethiek van het Antropoceen.

Het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema: een ethische blik op het Antropoceen.

Volgens Nobelprijswinnaar Paul Crutzen en zijn collega Eugene Stoermer leven wij nu in het Antropoceen: het geologische tijdperk dat gekenmerkt wordt door de verstrekkende invloed die de mens heeft op de planeet. Dit tijdperk zou de opvolger zijn van het Holoceen, de periode vanaf de laatste ijstijd, 12000 jaar geleden. Het Antropoceen heeft als term echter niet alleen betrekking op ecologische en geologische aspecten: in toenemende mate komen normatieve vragen aan de orde, die betrekking hebben op de plaats van de mens op de aarde en haar relatie met haar natuurlijke leefomgeving. Immers, als de mens zo veel invloed heeft op de aarde dat zij zelf als een geologische kracht kan worden beschouwd, dan impliceert dat ook een verantwoordelijkheid over de keuzes die zij kan en wellicht ook móet maken. Wat betekent het Antropoceen bijvoorbeeld voor onze visies op natuur en cultuur, natuurbeheer en milieubeleid, onze omgang met (wilde) dieren, de rol van (bio)technologie, globalisering of voor de machtsverdelingen in de samenleving?

Wij zijn heel benieuwd naar uw kijk op deze thematiek. Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over één van deze of gerelateerde vragen? Stuurt u dan eerst, voor uiterlijk 1 oktober, een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie:

Sjaak Swart: j.a.a.swart@rug.nl
Sanne van der Hout: s.vanderhout@maastrichtuniversity.nl
Mike Lensink: m.a.lensink-3@umcutrecht.nl
Leo van den Brom: leovandenbrom@gmail.com

Auteurs krijgen vervolgens het conceptartikel toegestuurd dat als introductie op het thema in het Podiumnummer zal worden opgenomen.

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 1 november 2018. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Oproep NVBe Podiumbijdragen: ‘Medicalisering van de zwangerschap’

Het NVBe Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema ‘Medicalisering van de zwangerschap’. 

Medicalisering van de zwangerschap is zeker geen nieuw fenomeen maar kent wel steeds nieuwe uitingsvormen. Zwanger worden en zwanger zijn lijken allang geen natuurlijke processen meer te zijn. Het aantal oudere moeders neemt gestaag toe en is één van de oorzaken van de zogeheten ‘vruchtbaarheidsindustrie’. Maar ook als de zwangerschap wel natuurlijk is ontstaan wordt het verloop daarvan nauwlettend in de gaten gehouden. Niet alleen moet een zwangere vrouw (en evt partner) zich verhouden tot het groeiende aanbod van prenatale diagnostiek, ze wordt er ook op allerlei manieren op gewezen dat haar leefstijl van invloed is op de gezondheid van haar kindje.

Bovenstaande ontwikkelingen zetten aan tot nadenken en vragen om ethische reflectie. Kunnen we bijvoorbeeld spreken van het recht  op het krijgen van een genetisch eigen kind? En wat te denken van de rechten van het kind dat zijn of haar biologische ouders nooit zal kennen in het geval van anonieme eiceldonatie die in het buitenland heeft plaatsgevonden? Welke gevolgen heeft de vergaande medicalisering voor de ervaringen van vrouwen die zwanger zijn of zwanger willen worden en in hoeverre verandert de rol van de zorgverlener door deze ontwikkelingen? Bovendien staan ons medisch-technologische ontwikkelingen te wachten die om ethische doordenking vragen zoals menselijke lichaamscellen die worden omgeprogrammeerd tot ei- en zaadcellen. Of nagebootste baarmoeders die een embryo tot baby kunnen maken waardoor het hele proces buiten het menselijk lichaam kan plaatsvinden.

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium over één van deze (of gerelateerde) vragen?  Stuurt u dan eerst – voor u gaat schrijven – een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie: Marieke Bak mariekebak@outlook.com of Hanneke van der Meide J.W.vdrMeide@uvt.nl
Houdt er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 13 augustus 2018. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.