Oproep: Podiumbijdragen ‘Tekort aan organen’

Het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema ‘Tekort aan organen’.

De recente instemming van de Tweede Kamer met het wetsvoorstel van D66 voor een nieuw registratiesysteem heeft het thema orgaandonatie weer prominent onder de aandacht gebracht. Weliswaar verandert er niets vooraleer ook de Eerste Kamer zich er over uitgesproken heeft –  dat wil zeggen er ook mee ingestemd heeft – maar alleen al het vooruitzicht brengt de nodige beroering teweeg. Enerzijds is er de lang gekoesterde  hoop dat er nu eindelijk een doorbraak zal zijn naar een effectiever systeem, anderzijds is er bezorgdheid en zelfs protest over inmenging van de overheid in zeer gevoelige privé-beslissingen van burgers betreffende het dode lichaam van hun dierbaren en zichzelf.  Dat protest was bijvoorbeeld af te lezen aan de resultaten van de donorweek van dit jaar: het aantal registraties was twee keer zo hoog dan het jaar ervoor en voor het eerst waren er meer registraties met ‘nee’ dan ‘ja’ (76% vs 24%).

De nood aan organen is duidelijk: patiënten die nu op wachtlijsten staan, hebben deze vroeg of laat nodig om te kunnen overleven en/of uitzicht te krijgen op een betere kwaliteit van leven. Hoe aan die organen te komen is de kwestie. Legitimeert die nood dat de overheid burgers aanspoort en druk op hen uitoefent om tot een beslissing te komen? Of is dat aantasting van het zelfbeschikkingsrecht? Moet de overheid niet meer behoedzaamheid en respect betonen bij een dusdanig gevoelig onderwerp als (eigen) sterven, rouw en lichamelijke integriteit, en dus op afstand blijven? Of geldt eerder het omgekeerde: het grote belang van het redden van een leven verplicht iedereen minstens tot het maken van een uitgesproken keuze?

Maar misschien hoeft het spel wel niet zo hoog gespeeld te worden en zijn er (weldra) andere mogelijkheden om de nood te ledigen. Hoe zit het met orgaandonatie bij leven, door een familielid, een vriend, een bekende of zelfs een onbekende? Hoe staat het met bio-technologische ontwikkelingen, zoals het kweken van organen? Gaan die het tekort aan organen in de nabije toekomst oplossen? Welke ethische en filosofische vragen spelen daarbij?

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium over één van deze (of gerelateerde) vragen?  Stuur altijd eerst een voorstel naar de themaredactie info@liekevanderscheer.nl , Laurien.schrijver@catharinaziekenhuis.nleric.vd.laar@catharinaziekenhuis.nl.  Houdt er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 1 maart 2017. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Lieke van der Scheer, Laurien Schrijver, Eric van de Laar

 

Jaarsymposium 30 maart 2017 – Gezondheid in meervoud: ethische aspecten bij ‘One Health’

Het NVBe jaarsymposium 2017, op donderdag 30 maart zal in het teken staan van “Gezondheid in meervoud: Over ethische aspecten bij One Health en de noodzaak tot samenwerking binnen de ethiek, het Preadvies 2017 geschreven door dr. Franck Meijboom (Ethiek Instituut en Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht) en drs. Joachim Nieuwland (Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden).

Onder de noemer ‘One Health’ is wereldwijd aandacht voor de verwevenheid van de gezondheidsrisico’s voor mensen, dieren en ecosystemen. We worden ons er steeds meer, of opnieuw, van bewust dat mens en dier in gemeenschappelijke ecosystemen vertoeven met voortdurende uitwisseling en evolutie van bacteriën en virussen. Geregeld is er nieuws over infectieziekten die (mogelijk) worden uitgewisseld tussen mens en dier, tussen wilde en (landbouw)huisdieren, via voedsel of de lucht. Er is het vraagstuk over antibioticaresistentie bij mens en dier, maar ook de mate waarin proefdieren model kunnen en moeten staan voor menselijke gezondheid. En er zijn vragen over de invloed van natuurlijke en geconstrueerde omgevingen op de gezondheid van mensen, dieren en ecosystemen.

Het omgaan met deze verschijnselen vereist samenwerking tussen meerdere wetenschappelijke disciplines: diergeneeskunde, humane medische wetenschap, virologie, etc. En ‘One health’ omvat uiteenlopende maatschappelijke kwesties, die beleidsterreinen verbindt en nieuwe (bio)ethische vragen oproepen. Hoe worden de belangen van mens en verschillende soorten dieren afgewogen? Hoe worden hierbij verschillende dierpraktijken gewaardeerd, van vogelmigratie tot intensieve veehouderij?

Na de presentatie van het Preadvies 2017 door de auteurs, wordt de discussie voorafgegaan door een drietal co-referenten uit filosofie, wetenschap en beleid.

Podium 2016-3: kwaliteit en integriteit van medisch wetenschappelijk onderzoek

De vele gezichten van wetenschappelijke integriteit
Bart Penders
De invloed van de financieringsbron op de kwaliteit en integriteit van klinisch geneesmiddelenonderzoek
Henk Jan Out
Ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen betekent niet automatisch een verbetering van de kwaliteit van de kindergeneeskunde. Pleidooi voor een Learning Healthcare System
Martine de Vries
Betere kwaliteit en vertaalbaarheid van pre-klinisch wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk. Een pleidooi voor een expliciete wereldwijde doelstelling
Merel Ritskes-Hoitinga en Harald Schmidt
Van statistische significantie naar klinische relevantie
Fenneke Blom en Judith J.M. Rijnhart
Toegankelijkheid en hergebruik van medisch-wetenschappelijke onderzoeksdata
Heleen van Luijn
De rol van de CCMO en Medische Ethische Toetsingscommissies bij het bewaken van kwaliteit en integriteit van medisch wetenschappelijk onderzoek
Joop van Gerven
Enkele problemen en dilemma’s van METC’s bij wetenschappelijke (en dus ethische) toetsing
Rien Janssens en Frits Lekkerkerker
Investeer in het toezicht op de uitvoering van onderzoek!
Jacqueline van Oijen, Kor Grit en Roland Bal

download de PDF: podium-16-3 – kwaliteit onderzoek

Onderwijsmiddag NVBe – 11 oktober 2016

13.30-17.00 uur. (Inloop vanaf 13.00 met koffie en thee)

Sweelinckzaal (begane grond), Universiteit van Utrecht

Drift 21, 3512 BR Utrecht

Levensbeschouwelijke en culturele diversiteit in ethiekonderwijs aan Hogescholen en UMC’s

Programma:

Inleiding: “Botsende waarden”

Suzanne van de Vathorst – Erasmus MC en AMC

In deze inleiding komen enkele voorbeelden aan bod van problemen waar zorg-professionals tegenaan kunnen lopen, die (mede) veroorzaakt kunnen worden door verschillen in cultuur en/of levensovertuiging. Deze verschillen kunnen leiden tot communicatieproblemen, tot elkaar normoverschrijdend gedrag verwijten, of zelfs tot conflicten van waarden. Ethiekonderwijs kan professionals helpen deze conflicten zoveel mogelijk te onderscheiden, zodat althans een deel van de problemen oplosbaar wordt.

Workshop: “Ethiek en diversiteit in het geneeskundeonderwijs van VUmc”

Maaike Muntinga – VUmc

In jaar 2 van de geneeskundeopleiding van VUmc school of medical sciences (VUmc SMS) wordt sinds een jaar het practicum ‘Zorgethiek en Diversiteit’ gegeven. Doel van dit practicum is dat studenten kennis nemen van thema’s zoals in- en uitsluiting in de gezondheidszorg, dat ze een zorgethisch perspectief kunnen toepassen op (cross-culturele) dilemma’s in de klinische praktijk, en dat ze kunnen reflecteren op hun eigen rol bij het omgaan met verschillende verwachtingen ten aanzien van zorgverleners en gezondheidszorg (culturele en morele sensitiviteit). Aan de hand van de inhoud van het practicum (o.a. een filmpje van een Nederlands-Turkse longarts) en de docent- en studentenevaluaties krijgen deelnemers aan de workshop inzicht in de manier waarop binnen het VUmc SMS onderwijs ethiek en diversiteit samen worden gebracht.

Workshop: “Palliatieve sedatie en moslimpatiënten in de Nederlandse context”

Roukayya Oueslati – Universiteit Leiden

Palliatieve sedatie wordt in Nederland gezien als normaal medisch handelen. Toch kan het voor sommige patiënten een complex ethisch vraagstuk zijn waarin religieuze waarden een rol spelen. Als een voorbeeld van ethiekonderwijs aan studenten zal in deze workshop aan de hand van een casus uit de praktijk ingegaan worden op deze islamitische waarden en op hoe er binnen het islamitische ethische kader omgegaan wordt met nieuwe medische ontwikkelingen.

Workshop: “Dat is nou eenmaal normaal in hun cultuur”

Ad Beckeringh – Hogeschool Rotterdam

In deze workshop krijgen de deelnemers, net als de studenten van de HBO-V opleiding in Rotterdam, een korte introductie in de begrippen cultuurrelativisme, cultuurabsolutisme/-monisme en pluralisme. Vervolgens worden enige voorbeelden (korte cases) gebruikt om hen typisch relativistische, c.q. monistische en pluralistische uitlatingen te laten herkennen.

Na de inleidende presentatie volgen 3 workshops van ethiekdocenten om u zelf verschillende vormen van ethiekonderwijs rond het thema culturele en levensbeschouwelijke diversiteit te laten ervaren. Afhankelijk van het aantal deelnemers zullen de workshops met alle deelnemers samen, of roulerend met groepjes deelnemers gegeven worden. U hoeft dus niet te kiezen en kunt alle 3 de workshops bijwonen. Na de workshops is er ruim de gelegenheid met elkaar en de sprekers van gedachten te wisselen over het thema en hoe dit in het ethiekonderwijs vorm te geven. Daarna sluiten we de middag af met een borrel.

Deelnemen? U kunt zich aanmelden voor de onderwijsmiddag via emailadres: ledenadministratie@nvbe.nl. Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding onderwijsmiddag NVBE 2016’. Schrijf in de email of u lid bent van de NVBe, of dat u lid wilt worden (zie: lidmaatschap). Na aanmelding ontvangt u een bevestiging (leden) of een factuur (niet-leden). Deelname voor NVBe-leden is gratis en kost voor niet-leden €12,50.

Oproep: Podium ‘Natuurlijkheid’

Het Podium voor Bioethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema ‘Natuurlijkheid’

‘Natuurlijk’ en ‘onnatuurlijk’. Het zijn termen die we vaak tegenkomen in bio-ethische debatten. We willen geen E-nummers in ons voedsel en liever is het biologisch. De verpakking van een bekend merk thee stelt de consument gerust: ‘with natural plants’. Vrouwen van nu zoeken hun bevrijding in anticonceptiemethoden die hormoonvrij zijn, en verzet tegen de vaccinatie van kinderen vinden we al lang niet meer alleen in religieuze kringen. Wat natuurlijk is, is goed.

Natuurlijkheid is ook een populair thema in discussies over biotechnologie. Volgens een enquête van 2010 vindt 68% van de Nederlandse bevolking genetisch gemodificeerd voedsel ‘fundamenteel onnatuurlijk’. Recent maakte de Belgische firma Ecover hun voornemen bekend om zeep te willen ontwikkelen met algenolie, als alternatief voor palmolie – een van de belangrijke oorzaken van ontbossing in regenwouden. Het alternatief wordt geproduceerd door algen die door middel van synthetische biologie zijn aangepast. Een coalitie van internationale maatschappelijke organisaties bleek niet gelukkig met deze ontwikkeling en startte de petitie ‘synthetische biologie is niet ‘natuurlijk’. Onnatuurlijk is fout.

Welke betekenis(sen) kennen we anno 2016 toe aan ‘het natuurlijke’? Hoe is dit verschoven door de eeuwen heen? Wat bedoelen burgers, NGO’s, politici en media als ze ‘natuurlijkheid’ en ‘onnatuurlijkheid’ gebruiken als argumenten in debatten? Welk gewicht hebben deze argumenten?  En wat te denken van de menselijke natuur in een tijd waarin het aanpassen van het menselijk genoom binnen handbereik komt en een grote groep Amerikaanse onderzoekers een synthetische variant van het menselijk genoom wil ontwikkelen?

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium over één van deze (of gerelateerde) vragen?  Stuur altijd eerst een voorstel naarbeatrijs.haverkamp@wur.nl of naar v.rerimassie@rathenau.nl.  Houdt er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen ( ca. 1500 woorden) is 25 oktober. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Jaarsymposium 10 maart 2016: ‘Plicht tot Mantelzorg?’

Graag nodigen we u uit voor het jaarsymposium van de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek, met dit jaar als thema: ‘Plicht tot mantelzorg?’

Datum: 10 maart 2016

12.30 – 13.00 Algemene ledenvergadering NVBe (zaal 020)
13.00 – 13.30 Inloop (Collegezaal 024)
13.30 – 17.00 Jaarsymposium Plicht tot Mantelzorg?
17.00 Borrel

Locatie: Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO), Universiteit Utrecht
Bijlhouwerstraat 6, 3511 ZC Utrecht (google map)
Zaal 020 (ALV) en Collegezaal 024 (jaarsymposium)

Dr. Pieter Dronkers en prof. dr. Frans Vosman (beiden Universiteit voor Humanistiek) schreven dit jaar het NVBe pre-advies.

In de jaarvergadering staat de ethische vraag naar de ‘plicht’ tot mantelzorg centraal. Mantelzorg lijkt vooral een term uit het politieke domein: kan daar een ethische fundering voor gevonden worden, en zo ja, is die morele plicht vervolgens weer politiek afdwingbaar?

Zij zullen het jaarsymposium openen met een presentatie van hun pre-advies.

Daarop volgen drie commentaren:
Dr. Pol Maclaine Pont (afdeling Technology Assessment van het Rathenau Instituut) spreekt vanuit haar ervaring als mantelzorger.
Dr. Jos Kole is de eerste auteur van het CEG-signalement over ethische aspecten van samenwerken in de wijk. Hij spreekt op persoonlijke, professionele titel.
Drs. Linda Hilhorst is strateeg van het ministerie van VWS, zij spreekt op persoonlijke titel met kennis van de strategische beleidsvragen.
Samen zullen zij de discussie aanzwengelen.

Deelnemen?
U kunt zich aanmelden bij Joyce Bruin, joyce@verenigingenbeheer.nl. Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding jaarsymposium 2016 NVBe’. Vermeld in uw bericht svp of u NVBe-lid bent. Na aanmelding ontvangt u per mail een bevestiging van deelname en (indien geen NVBe-lid) een factuur. Ook zal u (na evt. betaling) het pre-advies worden toegezonden. De leden van de NVBe ontvangen de documenten voor de ledenvergadering per mail. Deelname voor NVBe-leden is gratis en voor niet-leden 12,50 euro.

BMH t1578_1 (1)‘Sint Maarten’, collectie Museum Catharijneconvent, Utrecht

Over het pre-advies:

‘Mantelzorg en burgerplicht’
Waarom een zorgzame samenleving om een zorgzame overheid vraagt
Pieter Dronkers en Frans Vosman

Bestaat er een morele plicht tot mantelzorg? Die vraag is relevant nu de overheid zorgvragers stimuleert om eerst hun eigen netwerk maximaal in te schakelen voordat een verzoek om steun uit publieke middelen wordt beoordeeld. Moeten familieleden, vrienden en buren zich moreel verplicht voelen om zorg en ondersteuning te verlenen?

Gezien de prominente plek die mantelzorg in het overheidsbeleid inneemt is de vraag relevant: is er een morele plicht tot mantelzorg? Bestudering van die vraag helpt bij het doordenken van kwesties als: staat het mensen ook vrij om te besluiten niet als mantelzorger op te treden zonder zich daar gelijk voor te hoeven verantwoorden? Hoe moeten burgers hun verantwoordelijkheid rondom mantelzorg eigenlijk interpreteren? En hoe ver mag de overheid gaan in het verleiden van burgers tot het verlenen van mantelzorg?

Doel van dit pre-advies is om de morele status van mantelzorg te onderzoeken. De politieke context waarin deze vorm van zorg aan de orde komt, vormt integraal onderdeel van onze analyse. Immers, het concept ‘mantelzorg’ is een politieke constructie die functioneert binnen een specifieke beleidscontext.

Pieter Dronkers en Frans Vosman oriënteren zich in het preadvies primair op zorg-ethische literatuur. In dat domein is in de afgelopen jaren veel geschreven over de ethische en politieke betekenis van zorg. De auteurs concluderen dat uit zorg-ethisch perspectief er vraagtekens te plaatsen zijn bij de politiek-strategische constructie van mantelzorg. Zij betogen dat er inderdaad dringende morele redenen zijn om specifieke aandacht en zorg voor onze naasten te hebben, maar dat de discussie over die redenen niet het politiek-ethische vertoog over de zorgverantwoordelijkheid van de overheid kan vervangen. Zij zien drie samenhangende onwenselijke consequenties als dit wel gebeurt:
• zorg krijgt het karakter van een gift
• het politieke recht op zorg wordt uitgekleed
• zorgverantwoordelijkheden worden geprivatiseerd.
Zij pleiten daarom voor een politieke ethiek van de zorg.

Lid worden van de NVBe?
U bent van harte welkom als lid van de NVBe.
Op deze website (doorklikken naar ‘Lidmaatschap’) vindt u een formulier waarmee u zich kunt aanmelden als lid. Na aanmelding zult u een rekening ontvangen voor de contributie. Als uw betaling binnen is, wordt uw lidmaatschap definitief en zult u het Podium voor Bio-ethiek en de uitnodigingen voor NVBe-activiteiten ontvangen. De jaarlijkse contributie voor individuele leden bedraagt € 40. AIO’s en studenten betalen € 25.
Voor instituten kost het lidmaatschap jaarlijks € 175.
Voordelen?
1. Deelname aan nationaal interdisciplinair bio-ethisch netwerk.
2. Driemaandelijkse gratis ontvangst van het Podium voor bio-ethiek.
3. Uitnodiging en gratis toegang tot het NVBe-jaarsymposium en de jaarlijkse onderwijsmiddag.
4. Gratis ontvangst jaarlijks gepubliceerde pre-advies.

 

Onderwijsmiddag – 17 november 2015

Nieuwe vormen van ethiekonderwijs voor bèta’s en gamma’s

Maatschappelijk verantwoord innoveren is de nieuwe trend in Europa. Door het publiek actief te betrekken bij technisch-wetenschappelijke ontwikkelingen hoopt men een breed sociaal draagvlak voor innovaties te creëren. Van aankomende onderzoekers wordt daarom verwacht dat zij in staat zijn om in een open dialoog met gewone burgers de hieraan verbonden ethische dilemma’s te doorlichten en bestaande zorgen afdoende te beantwoorden. Het ethiekonderwijs moet bèta- en gamma-studenten de nodige bagage meegeven om hen op deze toekomstige rol voor te bereiden. Maar hoe doe je dat precies?

Momenteel wordt er volop geëxperimenteerd met nieuwe didactische technieken die de morele reflectie van scholieren en studenten over opkomende technologieën proberen te stimuleren zoals het gebruik van  film- en videofragmenten, toekomstscenario’s, analyse van metaforen en frame reflection. Een viertal sprekers zal ons met aansprekende voorbeelden laten zien hoe middelbare scholieren in de biologieles, aankomende synthetische biologen en aspirant-communicatiewetenschappers kunnen worden voorbereid op hun toekomstige rol in de ethische dialoog met de samenleving.

Er zal ruime gelegenheid zijn tot discussie tussen sprekers en het publiek.  Na afloop volgt een borrel.

Sprekers:

Marie-Christine Knippels (Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht) ‘Een dialoog in de klas over dilemma’s rondom genetica’ Presentatie (PDF)

Frank Kupper (Athena Instituut, Vrije Universiteit) ‘Ontdek wat je vindt in het Frame Reflection Lab’ Presentatie (PDF)

Wieke Betten (Athena Instituut, Vrije Universiteit) ‘Het stimuleren van de morele reflectie bij toekomstige synthetische biologen’ Presentatie (PDF)

Annemarie van Paassen (Kennis, Technologie & Innovatie, Wageningen Universiteit) ‘Hoe bereiden we communicatiewetenschappers-in-spe voor op de ethische discussie over synthetische biologie?’ Presentatie (PPT)

 

13.30-17.00 uur.

Belle van Zuylenzaal, Academiegebouw Utrecht, Domplein 29, 3512 JE Utrecht

Deelnemen? U kunt zich aanmelden voor de onderwijsmiddag via emailadres: ledenadministratie@nvbe.nl  Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding onderwijsmiddag NVBE 2015’. Schrijf in de email of u lid bent van de NVBe, of dat u lid wilt worden. Na aanmelding ontvangt u een bevestiging (leden) of een factuur (niet-leden). Deelname voor NVBe-leden is gratis en kost voor niet-leden €12,50.