Onderwijsmiddag NVBe 2019

Op 12 november organiseerde de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek (NVBe) haar jaarlijkse onderwijsmiddag; een inspiratiemiddag voor docenten van (bio-)ethiek onderwijs aan niet-filosofen. Dit jaar was het thema van de onderwijsmiddag: onderwijs over wetenschappelijke integriteit.
4 inspirerende sprekers lieten op een interactieve manier zien hoe zij hun onderwijs over wetenschappelijke integriteit vorm geven en vertelden waarom ze dat op die manier doen:
Dr. Luca Consoli van de Radboud Universiteit Nijmegen
https://www.ru.nl/personen/consoli-l/
Dr. Els Maeckelberghe van het UMCG
https://www.rug.nl/staff/e.l.m.maeckelberghe/ 
– Drs. Giulia Inguaggiato van het Amsterdam UMC, locatie VUmc
Er kwamen verschillende werkvormen aan bod en er was volop ruimte om met elkaar in discussie te gaan over verschillende invullingen van wetenschappelijke integriteitsonderwijs, zowel tijdens de bijeenkomst als tijdens de borrel na afloop.

Jaarsymposium NVBe 16 mei 2019 – “Natuur binnen of buiten het hek”

Over de spanning tussen natuurbeheer en veeteelt en de grens tussen natuur- en cultuurland

Aan de hand van een pre-advies van Martin Drenthen staan we dit jaar stil bij het spanningsveld tussen natuur en veehouderij. In een klein land als Nederland leidt dit in toenemende mate tot conflicten. Zo wordt de terugkeer van de wolf door ecologen en natuurbeheerders toegejuicht vanwege de biodiversiteit. Maar aan de andere kant trekken schapenhouders aan de bel omdat de wolven hun schapen doden. Omdat wilde dieren ook ziektes kunnen overbrengen worden ze soms gezien als bedreiging voor de veehouderij. De Nederlandse varkenshouderij is bijvoorbeeld als de dood voor een uitbraak van Afrikaanse Varkenspest onder wilde zwijnen.

Daarentegen heeft de veehouderij onmiskenbaar ook negatieve effecten op natuur en biodiversiteit. Denk maar aan uitstoot van broeikasgassen of de terugloop van het aantal weidevogels. De legitimiteit van landbouw en veeteelt berust op het idee dat de mens recht heeft om een deel van de aarde te gebruiken voor de eigen voedselvoorziening. Het produceren van voedsel is dan wellicht een gerechtvaardigd doel maar waar ligt dan de grens? In dit debat komt naast de tegenstelling tussen dier- en natuurethiek daarom ook de ‘boerenethiek’ aan bod. Lukt het ons om vanuit de ethiek een bijdrage te leveren aan deze maatschappelijke discussie?

Programma:

12.00-13.00                        Algemene leden vergadering NVBE (alleen voor leden)
13.00-13.30                        Ontvangst met koffie en thee
13.30-13.40                        Opening door dagvoorzitter
13.40-14.30                        Presentatie NVBe pre-advies door Dr. Martin Drenthen
14.30-15.00                        Co-referent 1: Prof. Dr. Hens Runhaar
15.00-15.15                        Pauze
15.15-15.45                        Co-referent 2: vertegenwoordiger veehouderij
15.45-16.15                        Co-referent 3: Dr. Bernice Bovenkerk
16.15-16.30                        Plenaire discussie
16.30-17.00                        Borrel

Locatie:

www.hethuisutrecht.nl
routebeschrijving

Aanmelden:

U kunt zich aanmelden via ledenadministratie@nvbe.nl. Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding jaarsymposium 2019 NVBe’. Vermeld in uw bericht svp of u NVBe-lid bent. Na aanmelding ontvangt u per mail een bevestiging van deelname en (indien geen NVBe-lid) een factuur.
Deelname is voor NVBe-leden gratis. Als u zich nu aanmeldt als lid, gelden de voordelen van het lidmaatschap per direct
Niet-leden betalen €30,- euro. Voor dit bedrag kunt u deelnemen aan het symposium en ontvangt u tevens het pre-advies. Studenten kunnen deelnemen voor €10,- Zij ontvangen het pre-advies louter digitaal. Het pre-advies is na het jaarsymposium voor €15,- te bestellen via de website.

Bestellen Pre-advies:

Bent u geen lid, bent u niet aanwezig bij het Jaarsymposium, maar wilt u het Pre-advies (na 16 mei) ontvangen? Stuur een mail aan ledenadministratie@nvbe.nl met uw adresgegevens. Tegen betaling van €15,- (excl. verzendkosten) ontvangt u een gedrukt exemplaar thuis.

(c) Foto: Marcel Bressers

Oproep NVBe Podiumbijdragen: ‘Ethiek van het Antropoceen’

Oproep: NVBe Podiumbijdragen over de ethiek van het Antropoceen.

Het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema: een ethische blik op het Antropoceen.

Volgens Nobelprijswinnaar Paul Crutzen en zijn collega Eugene Stoermer leven wij nu in het Antropoceen: het geologische tijdperk dat gekenmerkt wordt door de verstrekkende invloed die de mens heeft op de planeet. Dit tijdperk zou de opvolger zijn van het Holoceen, de periode vanaf de laatste ijstijd, 12000 jaar geleden. Het Antropoceen heeft als term echter niet alleen betrekking op ecologische en geologische aspecten: in toenemende mate komen normatieve vragen aan de orde, die betrekking hebben op de plaats van de mens op de aarde en haar relatie met haar natuurlijke leefomgeving. Immers, als de mens zo veel invloed heeft op de aarde dat zij zelf als een geologische kracht kan worden beschouwd, dan impliceert dat ook een verantwoordelijkheid over de keuzes die zij kan en wellicht ook móet maken. Wat betekent het Antropoceen bijvoorbeeld voor onze visies op natuur en cultuur, natuurbeheer en milieubeleid, onze omgang met (wilde) dieren, de rol van (bio)technologie, globalisering of voor de machtsverdelingen in de samenleving?

Wij zijn heel benieuwd naar uw kijk op deze thematiek. Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over één van deze of gerelateerde vragen? Stuurt u dan eerst, voor uiterlijk 1 oktober, een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie:

Sjaak Swart: j.a.a.swart@rug.nl
Sanne van der Hout: s.vanderhout@maastrichtuniversity.nl
Mike Lensink: m.a.lensink-3@umcutrecht.nl
Leo van den Brom: leovandenbrom@gmail.com

Auteurs krijgen vervolgens het conceptartikel toegestuurd dat als introductie op het thema in het Podiumnummer zal worden opgenomen.

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 1 november 2018. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Oproep NVBe Podiumbijdragen: ‘Medicalisering van de zwangerschap’

Het NVBe Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema ‘Medicalisering van de zwangerschap’. 

Medicalisering van de zwangerschap is zeker geen nieuw fenomeen maar kent wel steeds nieuwe uitingsvormen. Zwanger worden en zwanger zijn lijken allang geen natuurlijke processen meer te zijn. Het aantal oudere moeders neemt gestaag toe en is één van de oorzaken van de zogeheten ‘vruchtbaarheidsindustrie’. Maar ook als de zwangerschap wel natuurlijk is ontstaan wordt het verloop daarvan nauwlettend in de gaten gehouden. Niet alleen moet een zwangere vrouw (en evt partner) zich verhouden tot het groeiende aanbod van prenatale diagnostiek, ze wordt er ook op allerlei manieren op gewezen dat haar leefstijl van invloed is op de gezondheid van haar kindje.

Bovenstaande ontwikkelingen zetten aan tot nadenken en vragen om ethische reflectie. Kunnen we bijvoorbeeld spreken van het recht  op het krijgen van een genetisch eigen kind? En wat te denken van de rechten van het kind dat zijn of haar biologische ouders nooit zal kennen in het geval van anonieme eiceldonatie die in het buitenland heeft plaatsgevonden? Welke gevolgen heeft de vergaande medicalisering voor de ervaringen van vrouwen die zwanger zijn of zwanger willen worden en in hoeverre verandert de rol van de zorgverlener door deze ontwikkelingen? Bovendien staan ons medisch-technologische ontwikkelingen te wachten die om ethische doordenking vragen zoals menselijke lichaamscellen die worden omgeprogrammeerd tot ei- en zaadcellen. Of nagebootste baarmoeders die een embryo tot baby kunnen maken waardoor het hele proces buiten het menselijk lichaam kan plaatsvinden.

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium over één van deze (of gerelateerde) vragen?  Stuurt u dan eerst – voor u gaat schrijven – een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie: Marieke Bak mariekebak@outlook.com of Hanneke van der Meide J.W.vdrMeide@uvt.nl
Houdt er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 13 augustus 2018. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

 

 

 

 

Oproep: NVBe Podiumbijdragen ‘Hoe verhouden professionals, praktisch ethici en academici zich tot elkaar?’

Het Podium voor Bio-ethiek nodigt u uit een bijdrage te schrijven over het thema ‘de verhouding tussen professionals, praktisch ethici en academici’.

Ethici houden zich intensief bezig met de vragen en beslissingen van zorg- en techniek-professionals op de werkvloer. Ze doen bijvoorbeeld empirisch onderzoek naar wat genoemde professionals belangrijk vinden, en betrekken dat vervolgens bij hun ethische reflecties. Ook denken ze mee met professionals over verantwoorde zorg voor mensen, dieren, milieu en techniek: De ‘praktische wending’ lijkt dus wel compleet!

Maar wat merken professionals hiervan? Bereiken praktische ethici hen voldoende? Worden ze moreel gevoed en gesteund? Hebben de ethici voldoende afstand om kritisch over praktijken te denken? Of is voor kritische distantie juist behoefte aan theoretische, strikt academische ethiek? Kortom, hoe is de verhouding anno 2018 tussen de professionals, praktisch ethici en academici? Welke vormen van samenwerking, concurrentie en afhankelijkheid doen zich voor? En … hoe kunnen we die verhouding waarderen?

Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium over één van deze (of gerelateerde) vragen?  Stuurt u dan eerst – voor u gaat schrijven – een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie: Leo van den Brom, (leovandenbrom@gmail.com) Lieke van der Scheer (info@liekevanderscheer.nl)  of Dirk Stemerding (dirk@dirkstemerding.nl).  Houdt er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 19 juni 2018. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

 

NVBe JUBILEUM-SYMPOSIUM – 19 April: ‘Ethiek en praktijk anno 2018’

De NVBe bestaat dit jaar 25 jaar! Daarom organiseert de Vereniging op donderdag 19 april 2018 een prachtig jubileum-symposium over ‘Ethiek en praktijk anno 2018’ op een mooie locatie: de Tolhuistuin, Amsterdam (https://tolhuistuin.nl/route-en-terrein/).

Sinds ons vorige jubileumsymposium in 2008 heeft de tendens doorgezet dat ethici zich intensief bezighouden met de vragen en beslissingen van professionals op de werkvloer. Ethici doen bijvoorbeeld steeds vaker empirisch onderzoek naar wat genoemde professionals belangrijk vinden, en betrekken vervolgens de in de praktijk vigerende moraal bij hun ethische reflecties. Ook denken ze mee met professionals over verantwoorde zorg en innovaties

Deze trend is het onderwerp van ons jubileum-symposium.

  • Centraal staat de vraag hoe deze toenadering tussen ethiek en praktijk verloopt, wat de ontwikkelingen zijn en welke vragen ze oproept.
  • Hoe is momenteel de verhouding tussen professionals, praktisch ethici en academici? Welke vormen van samenwerking, concurrentie en afhankelijkheid doen zich voor? En hoe zal zich dit in de komende jaren (moeten) ontwikkelen?
  • Hebben professionals nu het idee dat ze moreel voldoende gevoed en gesteund worden? En hebben de ethici wel voldoende buitenstaandersblik om kritisch over bestaande praktijken te denken? Of zijn ze teveel betrokken en is voor kritische distantie juist behoefte aan theoretische, academische ethiek?

Over deze vragen brengen we op het symposium professionals uit de zorg, veehouderij, en techniek in gesprek met ethici werkzaam in een beleids- of empirische onderzoekscontext én met ethici actief in het academisch onderzoek.

Daarnaast reiken we deze middag ook de NVBe-prijs uit aan de winnende inzendingen van de NVBe-essaywedstrijd voor scholieren uit de bovenbouw havo/vwo.

Deelnemen aan het symposium? Meld u dan nu aan!

Aanmelden kan door een email te sturen naar de ledenadministratie van de NVBe: ledenadministratie@nvbe.nl. Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding jubileumsymposium 2018 NVBe’.

Deelname is gratis voor NVBe leden. Niet-leden betalen 35 euro.

Als u zich nu aanmeldt als lid, gelden de voordelen van het lidmaatschap per direct (wat betekent dat u gratis aan het symposium kunt deelnemen.)

Lid worden van de NVBe? U bent van harte welkom als lid van de NVBe.

Wilt u ook met ons mee-eten na afloop? Gezellig! Vermeld dit dan in uw email, dan kunnen we dit doorgeven aan de locatie. (Diner is op eigen kosten)

We zien u graag op 19 april!

Programma:

Vanaf 13.00 uur inloop

13.30u – 13.50u  Inleiding:

Over de empirische wending in de ethiek

Dr. Lieke van der Scheer, voorzitter van de NVBe

13.50u – 14.40u  Hoofdlezing:

De ethicus als ontregelaar. Pleidooi voor een romantische ethiek

Prof. dr. Tsjalling Swierstra, Hoogleraar ethiek en politiek van nieuwe en opkomende technieken, Universiteit Maastricht

14.40u  – 15.00u Uitreiking NVBe-essayprijs

 Wat zijn volgens jongeren de bio-ethische kwesties van de toekomst?

15.00 – 15.15       Pauze

15.15 – 16.45       Parallelle workshops ‘Ethiek en praktijk anno 2018’ in 3 verschillende domeinen:

Zorg:  Praktijken geanalyseerd door zorgethici: spannend bewegen tussen praktijk en theorie

Dr. Inge van Nistelrooij en dr. Merel Visse, Universiteit voor Humanistiek, vakgroep Zorgethiek

Veehouderij: Euthanasie bij zorgdieren in de veehouderij

Drs. Joost van Herten, Wageningen Universiteit en Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde en dr. Franck Meijboom, Universiteit Utrecht faculteit Diergeneeskunde en Centre for Sustainable Animal Stewardship

Techniek: De Slimme stad: van slimme lantaarnpalen tot zelf metende burgers

Dr. Rinie van Est, Rathenau Instituut, in gesprek met Yvonne Kemmerling, voorzitter Future City; Frank Kresin, zakelijk directeur DesignLab Universiteit Twente; Rob Haans, adviseur informatiemanagement gemeente Nijmegen; dr. Merel Noorman, onderzoeker Partnership for smart cities; en prof. dr. Maartje Schermer, Medische ethiek en Filosofie van de geneeskunde.

16.45 – 18.00       Borrel

18.00 – 20.00       Diner met bestuur en redactie Podium voor bio-ethiek. Iedereen is welkom aan te schuiven!

 

Meer informatie over het programma

Inleiding

Dr. Lieke van der Scheer, voorzitter van de NVBe

Over de empirische wending in de ethiek

“’Ethiek moet bruikbare, praktische richtlijnen bieden voor concrete morele kwesties’.

‘Ethische reflectie is relevant voor professionals in de gezondheidszorg, beleid, zaken, techniekontwikkeling e.d.’

Dergelijke overtuigingen stuurden de opkomst van ­een praktische ethiek, de wending van abstracte ethische theorieën naar ethische reflectie over concrete, dagelijkse praktijken. Het gebruik van empirische methoden en een centrale rol voor de ervaring van stakeholders was een logische vervolgstap. Inmiddels wordt er in de ethiek een aantal decennia op deze manier gewerkt en is het tijd om ons af te vragen hoe vruchtbaar deze aanpak is.

In enkele recente nummers van het Podium voor Bio-ethiek zijn driegesprekken gepubliceerd met telkens een professional, een praktisch ethicus en een academicus. In mijn lezing zal ik de ambities van de empirische wending in verband brengen met de inzichten uit deze driegesprekken. Wat kunnen we er uit leren voor de toekomst van de bio-ethiek?”

Hoofdlezing

Prof. dr. Tsjalling Swierstra, Hoogleraar ethiek en politiek van nieuwe en opkomende technieken, Universiteit Maastricht

De ethicus als ontregelaar. Pleidooi voor een romantische ethiek.

“Ik wil vanuit mijn ervaringen met de ethiek van nieuwe en emergente technieken, een aantal overwegingen presenteren aangaande de huidige en toekomstige, feitelijke en wenselijke, rol van de ethicus. Die is inmiddels niet meer doende om anderen te onderwerpen aan ethische regels, maar trekt in plaats daarvan gewapend met stappenplannen en aandachtspunten door het land om daar de ethische reflectie te faciliteren. Dat verhindert niet dat de interactie met die anderen zelf wel aan allerlei regels is onderworpen. Die regels bepalen bijvoorbeeld welke vragen gesteld mogen worden; wat legitieme onderwerpen zijn; hoe dwingend een conclusie mag worden opgelegd; wat het beoogde doel van de ethische reflectie is; welke vocabulaire passend wordt geacht; wat op de publieke agenda thuishoort en wat privé is; enzovoorts. Tezamen definiëren dit soort regels de discursieve en praktische ruimte waarbinnen ethici hun werk (mogen) doen. Ze vormen het sociale contract met de samenleving dat de interventies van ethici mogelijk maakt, maar ook begrenst. Mijn hypothese luidt dat het hoog tijd is om de termen van dit contract te herzien. Dat laatste vergt de ‘romantische’ vaardigheid om creatief nieuwe paden te verkennen. Alleen zo kan de ethiek relevant en kritisch blijven in een dynamische technologische cultuur als de onze.”

3 parallelle workshops ‘Ethiek en praktijk anno 2018’ vanuit de zorg, veehouderij en techniek:

Praktijken geanalyseerd door zorgethici: spannend bewegen tussen praktijk en theorie

Dr. Merel Visse en Dr. Inge van Nistelrooij, Universiteit van Humanistiek, vakgroep Zorgethiek

“De zorgethiek is een interdisciplinair veld van onderzoek. Zorgethici maken gebruik van een specifieke analysebenadering bij het zoeken naar antwoorden op de vraag ‘wat is goede zorg in deze particuliere situatie?’. Ze volgen geen voorschriften of vaststaande principes, maar kijken nauwkeurig en diepgaand via diverse conceptuele lenzen naar zorgpraktijken en maken gebruik van specifieke onderzoeksbenaderingen. Aan het eind van deze workshop hebben deelnemers kennisgenomen van het theoretisch kader dat aan deze dialectische benadering tussen theorie en praktijk ten grondslag ligt. Aan de hand van een casus uit de alledaagse zorgpraktijk wordt geoefend met zorgethisch analyseren. Tot slot staan we stil bij de overeenkomsten en verschillen tussen zorgethisch analyseren en andere benaderingen in de ethiek.”

Euthanasie bij zorgdieren in de veehouderij

Drs. Joost van Herten en Dr. Franck Meijboom,

“Er worden in de veehouderij soms dieren geboren die om verschillende reden niet levensvatbaar zijn, ziek worden of gewond raken en met adequate zorg niet beter worden. Ook zijn er regelingen voor voedselveiligheid en transport waardoor dieren in bepaalde gevallen niet naar het slachthuis kunnen en op het bedrijf gedood moeten worden. We spreken dan van ‘zorgdieren’. Voor het welzijn van deze dieren is het beter om ze op tijd te euthanaseren. In de praktijk is de dierenarts echter niet altijd tijdig aanwezig om hierover te adviseren of de euthanasie uit te voeren. Dat betekent dat veehouders deze beslissing zelf moeten nemen en de dieren vervolgens zo goed mogelijk uit hun lijden moeten verlossen. Maar op welke gronden beslissen zij dat, hoe voorkomen we dat economische motieven een rol gaan spelen en hoe garanderen we dat de juiste methode wordt toegepast? Een ethisch afwegingskader kan daarbij helpen en is een voorbeeld van ethiek in praktijk. Franck Meijboom en Joost van Herten zijn betrokken bij de ontwikkeling hiervan. Tijdens deze workshop lichten zij dit proces toe en bespreken zij met de aanwezigen de ethische dilemma’s die zich hierbij voordoen.”

De Slimme stad: van slimme lantaarnpalen tot zelf metende burgers

Dr. Rinie van Est, Rathenau Instituut, in gesprek met Yvonne Kemmerling, voorzitter Future City; Frank Kresin, zakelijk directeur DesignLab Universiteit Twente; Rob Haans, adviseur informatiemanagement gemeente Nijmegen; dr. Merel Noorman, onderzoeker Partnership for smart cities; en prof. dr. Maartje Schermer, Medische ethiek en Filosofie van de geneeskunde.

“In deze workshop draait het om de “slimme stad”. Een omgeving waarin de mens als biologisch wezen steeds intiemer verbonden raakt met een digitale infrastructuur. Aan de hand van een aantal aansprekende voorbeelden willen we in deze workshop nagaan met welke (bio-)ethische kwesties we bij de ontwikkeling van een slimme stad te maken kunnen krijgen. En wat is de rol van ethici in deze ontwikkelingen? Deze voorbeelden zullen we vanuit verschillende invalshoeken met experts uit de praktijk, onderzoek en beleid bespreken. “

We sluiten de middag af met een gezellige borrel.

Aansluitend zullen het bestuur van de NVBe en de redactie van het Podium voor Bio-ethiek gaan dineren in de Tolhuistuin. U bent van harte uitgenodigd hierbij aan te schuiven! (Diner is op eigen kosten).