Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt je uit een bijdrage te schrijven voor ons themanummer over de ethiek van het houden van dieren

Het morele uitgangspunt van de Nederlandse wetgeving over het houden van dieren is de intrinsieke waarde van dieren: De “erkenning van de eigen waarde van dieren, zijnde wezens met gevoel”, aldus de Wet Dieren. Daarbij is voorzien “dat de inbreuk op de integri-teit of het welzijn van dieren, verder dan redelijkerwijs noodzakelijk, wordt voorkomen en dat de zorg die de dieren redelijkerwijs behoeven is verzekerd.” Deze verwijzing naar rede-lijkheid geeft aan dat we dieren niet per se gelijkwaardig behandelen, maar dat onze rech-ten en plichten bij de dieren die we houden afhankelijk zijn van wat we redelijk vinden. Dat roept vele vragen op. Hoe bepalen we die redelijkheid? En in hoeverre mag dat variëren, gezien de enorme diversiteit aan gehouden dieren? Is het redelijk het ongerief bij dieren af te wegen tegen het maatschappelijk of eventuele wetenschappelijke belang? Hebben dieren zelf ook rechten? Of is het überhaupt moreel verwerpelijk dieren te bezitten? Ook omdat het soms leidt tot ongewenste fokpraktijken en onverantwoord eigenaarschap.

Het overheersende antropocentrische beeld dat het dier er is voor ons welzijn lijkt steeds meer onder druk te staan. Daarnaast heeft onze omgang met dieren grote gevolgen, van het risico op zoönosen tot hoge stikstofuitstoot. Vraagstukken waarbij de belangen van boeren, de dieren, het klimaat, en de samenleving als geheel, met elkaar kunnen botsen. En naast ongelijke belangen van mens en dier kunnen ook die van dieren onderling verschillen, zoals onze huispoes die zich graag te goed doet aan vogels. Daarnaast kunnen we ons afvra-gen of we wel onderscheid moeten maken tussen de morele status van verschillende dieren. Waarom worden vissen en insecten zo anders behandeld dan landbouwdieren? En tot slot, in hoeverre is het wenselijk en realistisch dieren steeds meer als volwaardig lid te beschouwen van de samenleving, door bijvoorbeeld het toekennen van burgerschap of een pensioen?

We hopen dat de ethiek ons met deze vragen kan helpen, op een manier die werk-baar is in de praktijk. Wat is de rol van de overheid, het bedrijfsleven of de consument hier-bij, en wat is de maatschappelijke dynamiek en de rol van technologie hierin? Kortom, de redactie van het Podium voor Bio-ethiek vindt het houden van dieren een belangrijk en rijk thema om meer aandacht aan te besteden.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 17 november 2021 een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themare-dactie:

Sicco Polders
Rosanne Edelenbosch
Bernice Bovenkerk

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. Eerste versie wordt verwacht op 10 januari. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 14 februari. Eind maart 2022 hopen we het themanummer uit te brengen. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Teaser Podium voor Bio-ethiek: De waarde van AI voor de bio-ethiek

Het nieuwste Podium nummer over de waarde van kunstmatige intelligentie (AI) voor de bio-ethiek is verzonden naar de NVBe leden!

In de toekomst wordt verwacht dat AI-systemen dingen kunnen die we nu nog als uniek menselijk beschouwen, zoals moreel oordelen. Zou AI op dat vlak taken van de mens kunnen ondersteunen of zelfs overnemen? Inclusief die van (bio-) ethici? Een keur aan auteurs gaat in op deze andere spannende vragen rond de waarde van AI voor de bio-ethiek. Zo zou kunstmatige intelligentie volgens Marianne Boenink de kwaliteit van morele oordeelsvorming kunnen verbeteren. Wel moet de AI dan vooral vragen stellen in plaats van antwoorden geven. Dat geldt volgens Boenink overigens ook voor menselijke ethici.

Als ‘teaser’ kunt u dit artikel hier alvast downloaden. Over drie maanden is de hele inhoud vrij toegankelijk op http://nvbe.nl. Direct het hele nummer lezen? Word lid!

Onderwijsmiddag van de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek: ‘Het gebruik van kunst in ethiekonderwijs’

Graag nodigen wij u uit voor de Onderwijsmiddag van de Nederlandse Vereniging voor Bio-ethiek ‘Het gebruik van kunst in ethiekonderwijs’ op vrijdagmiddag, 5 november 2021, van 13.00 – 17.30 uur bij Aristo, in Utrecht. Wees er snel bij, want er zijn nog maar een paar plekken! Aanmelden kan tot uiterlijk donderdag 28 oktober.

De onderwijsmiddag 2021 zal in het teken staan van de rol van kunst in ethiekonderwijs binnen verschillende disciplines. Op welke manier worden kunstuitingen gebruikt in ethiekonderwijs? Wat denkt men daarmee te bereiken? Wat willen we onze studenten of cursisten meegeven, en hoe kunnen we dat doen? Het doel is dat we geïnspireerd naar huis gaan, voorzien van praktische ideeën voor eigen onderwijs!

12:45-13:15 Inloop met koffie/thee, welkom (NB: er is géén lunch!)

13:15-14:15 Narrative medicine in het medisch onderwijs: leren denken met en over verhalen
Megan Milota

14:15-14:45 Hermeneutiek, kunst en ethiek in het medisch onderwijs
Rob Houtepen

14:45-15:05 Pauze

15:05-15:20 Intermezzo: Kijken vanuit het perspectief van Naasten – Een graphic novel over mantelzorg
Maaike Haan

15:20-16:10 Workshop: Dierethiek in dichtvorm – Poëzie in biomedisch onderwijs
Anne-Fleur van der Meer

16:10-16:20 Pauze

16:20-17:10 Workshop: De kunst van een goed gesprek over ethiek
Josette Jacobs

17:10-17:15 Wrap-up en afsluiting

17:15 Koffie/thee, einde

Deelnemen? Van harte welkom! Aanmelden kan tot uiterlijk donderdag 28 oktober. Meld u aan via ledenadministratie@nvbe.nl. Vermeld daarbij in de onderwerp-regel ‘Aanmelding onderwijsmiddag NVBe 2021’ en schrijf in de e-mail of u lid bent van de NVBe. Deelname voor NVBe-leden is gratis en kost voor niet-leden €17,50. Na aanmelding ontvangt u een bevestiging (leden), niet-leden krijgen informatie over hoe het bedrag betaald kan worden. Lid worden van de NVBe en direct gratis deelnemen kan uiteraard ook.

Natuurlijk mag u deze uitnodiging verspreiden onder mogelijk geïnteresseerden.

Organiserend comité Onderwijsmiddag NVBe
Maaike Haan, Dide de Jongh, Lieke van der Scheer

Preadvies 2021 “Siri, wat adviseer jij?” nu beschikbaar

Voor het jaarsymposium 2021 van 11 juni j.l. schreef Katleen Gabriels het Preadvies Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming. NVBe-leden kregen het advies reeds thuisgestuurd. Nu is het preadvies ook digitaal beschikbaar (klik hier).

Sprekers op het jaarsymposium waren:

Presentatie preadvies  
Katleen Gabriels, universitair docent techniekfilosofie en -ethiek; opleidingsdirecteur bacheloropleiding Digital Society (Universiteit Maastricht)
“Siri, wat adviseer jij? AI en morele oordeelsvorming”

Coreferaat
Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, met als focusethiek van nieuwe medische technologie (Radboudumc, Nijmegen)
“Automatiseren van morele oordeelsvorming: Be careful what you wish for

Panel ethiek en beleid
Frans Brom, Directeur/secretaris Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid; Linda Kool, Themacoördinator Digitale Samenleving, Rathenau Instituut; Marianne Boenink; Katleen Gabriels

NVBe Jaarprijs 2021      
Uitreiking door Inez de Beaufort, emeritus hoogleraar medische ethiek, juryvoorzitter


Decembernummer Podium voor Bio-ethiek gaat over promotieonderzoek in de bio-ethiek. Wilt u bijdragen?

Oproep: De redactie van Podium voor Bio-ethiek nodigt promovendi uit een bijdrage te schrijven voor een themanummer over promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek in Nederland en Vlaanderen.

In het komende decembernummer van het Podium voor Bio-ethiek bieden we promovendi in Nederland en Vlaanderen graag de kans om te laten zien op welke fronten de bio-ethiek hen bezig houdt. Die fronten mogen wat ons betreft zo breed mogelijk zijn. Het mag gaan over ziekte en gezondheid, over identiteit en moraal, over voedsel, leven, natuur en dieren, over recht, solidariteit en duurzaamheid, over de rol van technologische ontwikkelingen bij dit alles, of over een onderwerp waar misschien niemand nog aan denkt.

We richten ons op iedereen die bezig is met een proefschrift of dat recentelijk heeft afgerond. Wat we van je vragen is een centraal of spannend punt uit je onderzoek voor het voetlicht te brengen, eerste bevindingen van empirisch werk te presenteren, een vastgeroest denkbeeld aan het wankelen te brengen, of een hoog zittend argument te ventileren. We zijn heel benieuwd wat we daarvan kunnen leren over de staat van de bio-ethiek in Nederland.

Onder de noemer van Hora est! wijdde het Podium voor Bio-ethiek in december 2011 eveneens een nummer aan lopend promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek. Het resultaat was een staalkaart van bijdragen, waarvan het merendeel over bio-ethische vraagstukken in de zorg, en een aantal over duurzaamheid, technologie van gedragsbeïnvloeding, en waardengericht ontwerpen van software. Inmiddels zijn we tien jaar verder.

Wat is er vandaag de dag gaande in het promotieonderzoek op het gebied van de bio-ethiek?

Wil je een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over je promotieonderzoek, stuur dan vóór 21 juli een voorstel (max. 150 woorden) naar de themaredactie: dirk@dirkstemerding.nl

Er is plaats voor maximaal 15 bijdragen, te verschijnen in het komende decembernummer. De redactie reageert binnen tien dagen op je voorstel. Bij de selectie van de voorstellen streven we naar spreiding, zowel inhoudelijk wat betreft de besproken deelterreinen, als geografisch wat betreft instituten en universiteiten. Ook als je voorstel niet geselecteerd wordt nemen we het onderwerp van je project graag op in een overzicht van promotieonderzoek in Nederland en Vlaanderen dat zich beweegt op het terrein van de bio-ethiek.

Als we je uitnodigen om je abstract uit te werken, is de deadline voor de eerste complete versie (max. 1000 woorden) 20 september 2021. De deadline voor de definitieve versie is 25 oktober 2021. De themaredactie beslist of een artikel uiteindelijk al dan niet wordt geplaatst. Houd er rekening mee dat je bijdrage wat betreft stijl en inhoud voor een breed publiek aantrekkelijk moet zijn.

Teaser Podium voor Bioethiek: Het eeuwige leven

Het nieuwste Podium nummer over ‘het eeuwige leven’ is verzonden naar alle NVBe leden! Medische en technologische ontwikkelingen maken dat we steeds langer (kunnen) leven, maar is dit iets waarnaar we moeten streven? Wat leveren we in als we onze levens steeds maar blijven verlengen? En kunnen we ons niet beter richten op de preventie van ziektes in plaats van het uitstellen van de dood?

De teaser kunt u hier downloaden. Over drie maanden is de hele inhoud vrij toegankelijk op deze pagina. Direct het hele nummer lezen? Word lid!

Govert den Hartogh wint de NVBe-Jaarprijs 2021

Op 11 juni j.l. werd de NVBe-Jaarprijs 2021 uitgereikt. Een onafhankelijke jury koos uit alle inzendingen de 3 beste ethiekpublicaties over onze omgang met de coronapandemie.

De NVBe-Jaarprijs werd financieel mede mogelijk gemaakt door de Stichting tot Bevordering van de Beoefening van de Klinisch-Medische Ethiek. De winnaars ontvangen naast een certificaat respectievelijk 450, 200 en 100 euro aan boekenbonnen.

Jury

De jury bestond uit Inez de Beaufort (emeritus hoogleraar Gezondheidsethiek; Erasmus MC; juryvoorzitter), Marjan Slob (filosoof, essayist, schrijft voor de Volkskrant) en Joost van Herten (Sr. Beleidsmedewerker/dierenarts bij de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde; bestuurslid van de NVBe). Het juryrapport vindt u hier.

Bewondering voor draaiboek ‘Code zwart’

Twee winnende publicaties reflecteren kritisch op het draaiboek “Triage op basis van niet-medische overwegingen voor IC-opname ten tijde van Fase 3 stap C in de COVID-19 pandemie” (draaiboek ‘Code zwart’). Hoewel het draaiboek zelf niet in de prijzen viel, prees de jury de opstellers van het draaiboek nadrukkelijk:

‘We willen als jury onze grote bewondering uitspreken voor de prestatie en de wijze waarop [het draaiboek] tot stand gekomen is. Mensen uit verschillende disciplines bij elkaar krijgen, op één lijn krijgen, het is allemaal heel belangrijk geweest voor de discussie. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar om het er niet mee eens te kunnen zijn, moet het er natuurlijk wel zijn, dus onze hulde daarvoor’.

U vindt het draaiboek hier.

Prijsuitreiking bekijken?

Hieronder kunt u de uitreiking van de NVBe-jaarprijs bekijken. Met naast lovende woorden van de jury, ook een korte inhoudelijke reactie van Govert den Hartogh, Rutger Claassen en Fleur Jongepier.


Programma Jaarsymposium “Het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”

Datum:               Vrijdag 11 juni 2021
Tijd:                     14:00 – 16:30 uur (via Zoom)
Inschrijven:        info@nvbe.nl (onder vermelding van jaarsymposium 2021)
Kosten:               Gratis voor NVBe-leden, 10 euro als u (nog) geen lid bent
Lid worden?      Klik hier voor meer informatie

PROGRAMMA

14:00 – 14:05    Welkom en opening door André Krom, voorzitter NVBe

14:05 – 14:10    Om in de sfeer te komen
Trio Malnoia thematiseert kunstmatige intelligentie en robotica met behulp van jazz muziek en korte SF-achtige verhalen

14:10 – 14:45    Presentatie Preadvies 2021 “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”, door Katleen Gabriels, universitair docent techniekfilosofie en -ethiek; opleidingsdirecteur bacheloropleiding Digital Society (Universiteit Maastricht)

14:45 – 15:05    Co-referaat Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, met als focusethiek van nieuwe medische technologie (Radboudumc, Nijmegen) (titel n.t.b.)

15:05 – 15:20    Bekendmaking winnaar NVBe Jaarprijs 2021 door Inez de Beaufort, emeritus hoogleraar medische ethiek, juryvoorzitter.
Dit jaar gaat de prijs naar de beste ethiekpublicatie over onze omgang met de coronapandemie.

15:20 – 15:30    Pauze
Intermezzo met muziek van Trio Manoia

15:30 – 16:00    Break-out rooms a.d.h.v. stemming over stellingen en thema’s

16:00 – 16:25    Panelgesprek: ethiek & beleid
Frans Brom, Directeur/secretaris Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Linda Kool, Themacoördinator Digitale Samenleving, Rathenau Instituut
Marianne Boenink, hoogleraar Ethiek van de gezondheidszorg, Radboudumc
Katleen Gabriels, UD techniekfilosofie en -ethiek, Universiteit Maastricht, auteur NVBe Preadvies 2021

16:25 – 16:30    Dankwoord en afsluiting door André Krom

Oproep voor Podium: ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een toenemende rol in ons dagelijks leven. Zoekmachines, chatbots en digitale assistenten worden bijvoorbeeld alle aangestuurd door AI-technieken. Zelfs de ethiek zou volgens sommigen kunnen profiteren van deze technologie door de ontwikkeling van kunstmatige morele adviseurs. De NVBe brengt binnenkort een preadvies uit: “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”. Katleen Gabriels zal haar preadvies presenteren tijdens het NVBe jaarsymposium op 11 juni. Deelnemers ontvangen vooraf een exemplaar.

Naar aanleiding hiervan nodigt de NVBe u uit een bijdrage te schrijven voor het Podium voor Bio-ethiek over het thema ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Gabriels onderscheidt vier niveaus in de mate van zelfstandigheid, complexiteit en morele gevoeligheid van een kunstmatige morele actor (AMA). Op niveau 1 functioneert de ethische impact actor (AMA1): een systeem dat gegevens aanlevert waarmee de mens tot beter onderbouwde morele oordelen kan komen. In de context van euthanasie bespreekt ze of dit van waarde kan zijn bij een patiënt die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt, niet meer in staat is zijn of haar wil te uiten en geen (duidelijke) wilsverklaring heeft. Zou AI kunnen helpen om de wil van de patiënt te duiden of te reconstrueren? Via de impliciete (AMA2) en vervolgens de expliciete ethische actor (AMA3) komt Gabriels tot het vierde niveau: de volledig ethische actor (AMA4) waarbij een AI-systeem zelfstandig morele beslissingen neemt. Gabriels noemt als voorbeeld de robotopvoeder die toegang heeft tot alle kennis, de menselijke taal in haar context begrijpt, onpartijdig en gewetensvol handelt en eerdere oordelen kan herzien. Zou zo’n wilsbekwame robot ingezet kunnen worden bij de opvoeding van kinderen?

Qua techniek bestaan de eerste twee niveaus van AMA’s al en het preadvies reflecteert op voorbeelden hiervan. De twee andere niveaus bestaan nog niet in de praktijk, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Toepassingen van kunstmatige morele adviseurs zijn niet alleen denkbaar in de biomedische sector, maar ook bij morele besluitvorming in andere bio-ethische sectoren, zoals bij dierexperimenten en natuur- en milieubeheer.

Hedendaagse AI-toepassingen zijn vaak gebaseerd op patronen in data. Dat roept bij gebruik van AI voor morele oordeelsvorming belangrijke ethische vragen op. Want kan ethiek wel teruggebracht worden tot patronen in data? Vergt ethiek niet ook uitleg, onderbouwing, begrip, empathie, en meer? En, is de ontwikkeling en het gebruik van dergelijke systemen zelf wel moreel juist, of kan het gebruik alleen in concrete situaties worden geëvalueerd? Stuurt het onze ethiek niet in een bepaalde richting? Willen en kunnen wij wel samenleven met moreel oordelende AI? Behouden we onze menselijkheid of worden we moreel lui als we de ‘echte’ vragen aan AMA’s overlaten? Of moeten we juist blij zijn met zulke onpartijdige en bekwame adviseurs die onze beslissingen beter maken? Zou een AI-systeem op termijn in een ethische commissie plaats kunnen nemen en de bio-ethicus kunnen vervangen? Wat houdt een beter moreel oordeel eigenlijk in? Veel vragen, die we graag voorleggen aan auteurs voor het komende Podiumnummer.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 14 juni, een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Marieke Bak: marieke.bak@amsterdamumc.nl
André Krom: andrekrom@gmail.com
Sjaak Swart:  j.a.a.swart@rug.nl

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. Eerste versie wordt verwacht op 2 augustus. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 6 september. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

De redactie presenteert u: Nieuw design van Podium!

Aanleiding om de vormgeving van het Podium eens goed tegen het licht te houden waren opmerkingen van lezers dat de digitale versie door het gebruik van kolommen lastig te lezen was. Daar zijn wij aan tegemoetgekomen met een nieuwe opmaak. Maar ook hebben we de gelegenheid aangegrepen om het Podium een meer eigentijds en fris aanzien te geven. De enthousiaste en creatieve ondersteuning door Ger Palmboom, die al vele jaren de opmaak voor zijn rekening neemt, is daarbij van onschatbare waarde geweest!