Tag Archives: Oproep

Oproep: De redactie van het Podium voor Bio-ethiek nodigt je uit een bijdrage te schrijven voor ons themanummer over de ethiek van het houden van dieren

Het morele uitgangspunt van de Nederlandse wetgeving over het houden van dieren is de intrinsieke waarde van dieren: De “erkenning van de eigen waarde van dieren, zijnde wezens met gevoel”, aldus de Wet Dieren. Daarbij is voorzien “dat de inbreuk op de integri-teit of het welzijn van dieren, verder dan redelijkerwijs noodzakelijk, wordt voorkomen en dat de zorg die de dieren redelijkerwijs behoeven is verzekerd.” Deze verwijzing naar rede-lijkheid geeft aan dat we dieren niet per se gelijkwaardig behandelen, maar dat onze rech-ten en plichten bij de dieren die we houden afhankelijk zijn van wat we redelijk vinden. Dat roept vele vragen op. Hoe bepalen we die redelijkheid? En in hoeverre mag dat variëren, gezien de enorme diversiteit aan gehouden dieren? Is het redelijk het ongerief bij dieren af te wegen tegen het maatschappelijk of eventuele wetenschappelijke belang? Hebben dieren zelf ook rechten? Of is het überhaupt moreel verwerpelijk dieren te bezitten? Ook omdat het soms leidt tot ongewenste fokpraktijken en onverantwoord eigenaarschap.

Het overheersende antropocentrische beeld dat het dier er is voor ons welzijn lijkt steeds meer onder druk te staan. Daarnaast heeft onze omgang met dieren grote gevolgen, van het risico op zoönosen tot hoge stikstofuitstoot. Vraagstukken waarbij de belangen van boeren, de dieren, het klimaat, en de samenleving als geheel, met elkaar kunnen botsen. En naast ongelijke belangen van mens en dier kunnen ook die van dieren onderling verschillen, zoals onze huispoes die zich graag te goed doet aan vogels. Daarnaast kunnen we ons afvra-gen of we wel onderscheid moeten maken tussen de morele status van verschillende dieren. Waarom worden vissen en insecten zo anders behandeld dan landbouwdieren? En tot slot, in hoeverre is het wenselijk en realistisch dieren steeds meer als volwaardig lid te beschouwen van de samenleving, door bijvoorbeeld het toekennen van burgerschap of een pensioen?

We hopen dat de ethiek ons met deze vragen kan helpen, op een manier die werk-baar is in de praktijk. Wat is de rol van de overheid, het bedrijfsleven of de consument hier-bij, en wat is de maatschappelijke dynamiek en de rol van technologie hierin? Kortom, de redactie van het Podium voor Bio-ethiek vindt het houden van dieren een belangrijk en rijk thema om meer aandacht aan te besteden.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 17 november 2021 een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themare-dactie:

Sicco Polders
Rosanne Edelenbosch
Bernice Bovenkerk

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. Eerste versie wordt verwacht op 10 januari. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 14 februari. Eind maart 2022 hopen we het themanummer uit te brengen. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.

Oproep voor Podium: ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een toenemende rol in ons dagelijks leven. Zoekmachines, chatbots en digitale assistenten worden bijvoorbeeld alle aangestuurd door AI-technieken. Zelfs de ethiek zou volgens sommigen kunnen profiteren van deze technologie door de ontwikkeling van kunstmatige morele adviseurs. De NVBe brengt binnenkort een preadvies uit: “Siri, wat adviseer jij? Over het gebruik van kunstmatige intelligentie voor morele oordeelsvorming”. Katleen Gabriels zal haar preadvies presenteren tijdens het NVBe jaarsymposium op 11 juni. Deelnemers ontvangen vooraf een exemplaar.

Naar aanleiding hiervan nodigt de NVBe u uit een bijdrage te schrijven voor het Podium voor Bio-ethiek over het thema ‘De waarde van AI voor de bio-ethiek’

Gabriels onderscheidt vier niveaus in de mate van zelfstandigheid, complexiteit en morele gevoeligheid van een kunstmatige morele actor (AMA). Op niveau 1 functioneert de ethische impact actor (AMA1): een systeem dat gegevens aanlevert waarmee de mens tot beter onderbouwde morele oordelen kan komen. In de context van euthanasie bespreekt ze of dit van waarde kan zijn bij een patiënt die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt, niet meer in staat is zijn of haar wil te uiten en geen (duidelijke) wilsverklaring heeft. Zou AI kunnen helpen om de wil van de patiënt te duiden of te reconstrueren? Via de impliciete (AMA2) en vervolgens de expliciete ethische actor (AMA3) komt Gabriels tot het vierde niveau: de volledig ethische actor (AMA4) waarbij een AI-systeem zelfstandig morele beslissingen neemt. Gabriels noemt als voorbeeld de robotopvoeder die toegang heeft tot alle kennis, de menselijke taal in haar context begrijpt, onpartijdig en gewetensvol handelt en eerdere oordelen kan herzien. Zou zo’n wilsbekwame robot ingezet kunnen worden bij de opvoeding van kinderen?

Qua techniek bestaan de eerste twee niveaus van AMA’s al en het preadvies reflecteert op voorbeelden hiervan. De twee andere niveaus bestaan nog niet in de praktijk, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Toepassingen van kunstmatige morele adviseurs zijn niet alleen denkbaar in de biomedische sector, maar ook bij morele besluitvorming in andere bio-ethische sectoren, zoals bij dierexperimenten en natuur- en milieubeheer.

Hedendaagse AI-toepassingen zijn vaak gebaseerd op patronen in data. Dat roept bij gebruik van AI voor morele oordeelsvorming belangrijke ethische vragen op. Want kan ethiek wel teruggebracht worden tot patronen in data? Vergt ethiek niet ook uitleg, onderbouwing, begrip, empathie, en meer? En, is de ontwikkeling en het gebruik van dergelijke systemen zelf wel moreel juist, of kan het gebruik alleen in concrete situaties worden geëvalueerd? Stuurt het onze ethiek niet in een bepaalde richting? Willen en kunnen wij wel samenleven met moreel oordelende AI? Behouden we onze menselijkheid of worden we moreel lui als we de ‘echte’ vragen aan AMA’s overlaten? Of moeten we juist blij zijn met zulke onpartijdige en bekwame adviseurs die onze beslissingen beter maken? Zou een AI-systeem op termijn in een ethische commissie plaats kunnen nemen en de bio-ethicus kunnen vervangen? Wat houdt een beter moreel oordeel eigenlijk in? Veel vragen, die we graag voorleggen aan auteurs voor het komende Podiumnummer.

Uw bijdrage
Wilt u een bijdrage leveren aan het Podium voor Bio-ethiek over dit thema? Stuurt u dan uiterlijk 14 juni, een voorstel in van maximaal 250 woorden naar de themaredactie:

Marieke Bak: marieke.bak@amsterdamumc.nl
André Krom: andrekrom@gmail.com
Sjaak Swart:  j.a.a.swart@rug.nl

Houdt u er wat betreft stijl en inhoud rekening mee dat het Podium door een breed publiek van geïnteresseerden wordt gelezen. Eerste versie wordt verwacht op 2 augustus. De deadline voor volledige bijdragen (ca. 1500 woorden) is 6 september. De themaredactie beslist of een artikel al dan niet wordt geplaatst.